Your search

تكمن أهمية البحث في كون اإلباضية من الفرق المعاصرة التي أصبح لها حضور في الساحة الفكرية، ولها جهود ونشاطال في مجال التفسير، فوجب معرفة منهجهم في تفسير القرآن من خلال دراسة بعض القضايا التي انفردوا ها وبيان كيفية استداللهم اآليال القرآنية ومعرفة اآلليال واألساليب التي تم توظيفها في تأويل اآليال القرآنية. ويهدف ال حث للتعريف فربة .اإل اضية و يان أهم عقائدها وآرائها الفكرية التي انفردل ها عن غيرها من الفرق والمذاهب اإلسالمية، ثم إ راز أهم معالم منهجهم في التفسير وكيف تعاملوا مع اآليال القرآنية التي تخالف مذه هم. كما يهدف ال حث لمعرفة أهم مؤلفال اإل اضية و خاصة في مجال التفسير. وبد انتظمل فكرة ال حث في م حثين: المبحث األول: التعريف ب. اإل اضية وأهم آرائها وعقائدها. المبحث الثاني: أ رز القضايا في المذهب اإل اضي وتط يقال في تأويل النصوص

İslam’ın beş temel esasından birisi olan namaz ibadeti önemine binaen fıkıh kitaplarında kendisine en çok yer ayrılan ve en çok tafsilata girilen konular arasında yer almaktadır. Fakihler namaza ait her bir detayı özel olarak incelemişler ve konuyla alakalı naslar ışığında hükümler koymuşlardır. İtikâdî bir mezhep olmasının yanı sıra fıkhî bir mezhep olan İbâdiyye mezhebine mensup fakihler de kitaplarında namaz bahislerine genişçe yer vermişlerdir. Mezhep içerisinde yer alan namaza ait hükümlerin büyük çoğunluğunda ortak nasların itibara alınması sonucu diğer mezheplerle benzer hükümler verilmiştir. Ancak dört büyük mezhep arasında ihtilaf bulunduğu gibi İbâdiyye mezhebi ve diğer mezhepler arasında da ihtilaflar bulunmaktadır. Mezhebe ait bazı görüşler dört büyük mezhebin içerisinde bulunan mezheplerden bazıları ile uyum içerisinde olmakla birlikte, mezhep içerisinde bu mezheplerin hepsinden farklı görüşler de bulunmaktadır. Bu makale İbâdiyye mezhebi içerisinde namaza ait farklı ya da dikkat çekici hükümleri delilleri ile birlikte zikretme amacıyla kaleme alınmıştır.

Mezhepler, İslam düşünce tarihinin -tenkid edilse dahi- bir parçasıdırlar. Bu oluşumların sâlikleri arasında onaylanması zor bazı olayların vuku bulduğu tarihi bir hakikattir. Bununla beraber mezkûr teşekküllerin İslam düşünce dünyasının oluşumuna büyük katkı sağladıkları da su götürmez bir gerçektir. Zira her farklılık beraberinde yeni tezleri doğurmuş ve her tez de peşinden anti-tezler geliştirmiştir. Fikri hareketlilikler de İslam düşüncesini başka bir medeniyete nasip olmayacak bir kültürel zenginlikle taçlandırmıştır. Bu meyanda Hâricîler, İslam düşünce tarihinin ilk ortaya çıkan oluşumudur. Hâricîler tarihi süreçte çeşitli etkenlerle önce kendi içinde gruplara ayrılmış ve daha sonra bu gruplardan sadece İbâzîler günümüze kadar varlıklarını devam ettirmişlerdir. Teşekkül dönemlerinden itibaren Hâricîler entelektüel bir birikimden daha çok kılıç-kalkanla meşhur olmuşlardır. Bu durum onların ilmî faaliyetlere yeterince zaman ayırmalarını da engellemiştir. Bu sebeple tarihi süreçte oluşmuş olan Hâricî literatür diğer teşekküllere göre son derece azdır. Ancak Hâricîlerle aralarında bazı fikri yakınlıklar bulunsa da bu mevzuda İbâzîleri ayrı değerlendirmek daha sağlıklı sonuçlar elde etmenin yolunu açacaktır. Zira kaynaklarda Hâricî kategorisinde zikredilen eserlerin neredeyse tamamı İbâzîlere aittir. Ayrıca İbâzîler çoğunlukla Hâricîlerle beraber ele alınıp bir ayırıma gitmeden değerlendirilerek ilmi literatürlerinin az olduğu ifade edilmektedir. Hâlbuki nüfuslarıyla kıyaslandığında ortaya koydukları eserlerin azımsanmayacak miktarlarda olduğunu ifade etmek mümkündür. Yapılan taramalarda -son zamanlarda sınırlı miktarda bazı araştırmalar yapılmış olsa da- İbâzîler hakkında yapılan çalışmaların ülkemizde yeterli miktarda olmadığı akademik camiada malum olan bir vakıadır. Binaenaleyh bu araştırma, gerek İbâzî tefsir alanında çalışmalar yapacak araştırmacılara bir katkı sağlamak gerekse İslam toplumunun bir parçası olan İbâzîlerle ilgili ülkemizde eksikliği hissedilen araştırmalara bir yenisini eklemek gayesiyle yapılmıştır. Dolayısıyla bu çalışmada Hâricî ve İbâzî grupların tarihi süreçte bugüne kadar oluşturdukları tefsir literatürlerinin ele alınıp tanıtılması hedeflenmiştir.

İslam alimleri; Kur’an’ın evrenselliğini, erişilmez üstünlüğünü ve ilahî kelam olduğunu ifade eden i‘câzü’l-Kur’an üzerinde önemle durmuşlar, yetiştikleri ortam ve ilmi birikimleriyle Kur’an’ın i‘câzını anlamaya çalışmışlardır. Bu konuda, İslam tarihinin erken döneminde teşekkül eden ve günümüzde varlığını devam ettiren İbâziyye mezhebine mensup müfessirler de çaba göstermişlerdir. Bu makalede İbâzî müfessirlerin i‘câzü’l-Kur’an’a yaklaşımlarının incelenmesi hedeflenmiştir. Bununla birlikte İbâzî tefsirlerde ve bazı Sünnî kaynaklarda i‘câz, mucize ve tehaddînin neler olduğu tespit edilmeye çalışılmış ve bu iki ekolün görüşlerinin kıyaslanması amaçlanmıştır. Araştırmanın sonucunda İbâzî müfessirlerin Kur’an’ın metin ve muhtevasıyla tehaddîde bulunduğu, benzerinin meydana getirilemeyeceği ve kıyamete kadar geçerli bir mûcize olduğu hususunda aynı kanaati taşıdıkları anlaşılmıştır. Ayrıca İbâzî müfessirlerle Sünnî âlimlerin i‘câzü’l-Kur’an’a bakış açılarının benzer olduğu görülmüştür. Bunun istisnası, İbâzî müfessirlerden Ettafeyyiş’in tehaddî ile halku’l-Kur’an arasında kurduğu ilişkidir. İbâzî ve Sünnî alimlerin görüşlerindeki benzerliğin çokluğu, i‘câzü’l-Kur’an’a tenzihi bir anlayışla yaklaşmaları ve tefsir kaynaklarının aynı olmasıyla; görüşlerindeki farklılığın sebebi ise mezhebi düşüncenin etkisiyle açıklanabilir.

Çalışmada, İbâzî müfessirlerin Kur'an ilimlerine yaklaşımlarının incelenmesi ve bu konulardaki görüşlerinin ortaya konulması hedeflenmiştir. Ulaşılan veriler Sünnî alimlerin görüşleriyle kıyaslanmıştır. Ayrıca İbâziyye'nin Hâricî bir fırka olup olmadığı da gözetilen hedeflerdendir. Çalışmada sekiz İbâzî müfessire ait on tefsir üzerinden Kur'an ilimleri tespit edilmiştir. Konu, Kur'an'ı tarih, lafız ve mana açısından inceleyen ilimler yönüyle ele alınmıştır. Tezin birinci bölümünde mezhebin ortaya çıktığı siyasî, dinî ve sosyal duruma, kısaca tarihine, Hâricîlerle ilişkisine, itikadî, siyasî ve halku'l-Kur'an görüşlerine yer verilmiştir. Bu bölümde İbâzî ve Sünnî kaynaklarla mezhep tanıtılmıştır. İkinci bölümde İbâzî müfessirler ve tefsir çalışmaları araştırılmış, İbâzî tarihi boyunca telif edilen tefsir eserleri ve müellifleri tanıtılmıştır. Üçüncü bölüm İbâzî müfessirlerin Kur'an ilimlerini ele alışlarına ve yorumlamalarına tahsis edilmiştir. Onların Kur'an ilimlerine bakışı ve bu ilimlerle ulaştıkları sonuçlar ortaya konulmuştur. Araştırma sonunda, ilk teşekkül döneminde Hâriciyye ve İbâziyye'nin seleflerinin aynı grup olduğu, İbâziyye'nin itikadî ve siyasî yönden Hâriciyye ile örtüşen ve örtüşmeyen görüşlerinin bulunduğu tespit edilmiştir. Yalnızca bu fikirler esas alınarak "İbâziyye, Hâriciyye'nin bir koludur" sonucuna varmak doğru bir değerlendirme olmaz. Hâricîlerin en belirgin vasıfları, kendileri gibi düşünmeyen dindaşlarına bakıştaki sert tutumlarıdır. Ötekine hayat hakkı tanımayan Hâricî anlayış, İbâzî tasavvurunda kabul görmemiştir. Mezhebî taassupla hareket etmeyen İbâzî müfessirler, oldukça geniş ve farklı mezheplere ait tefsir literatüründen beslenmiş; Kur'an'ın mesajlarını kapsamlı ve sahih olarak algılama, yorumlama ve onlardan hüküm çıkarmada Kur'an ilimlerini referans almışlardır. İbâzî müfessirlerin Kur'an ilimlerine yaklaşımı, genellikle Sünnî gelenekle benzer bir perspektif arz etmektedir.

The notion of mi’râj (the heavenly journey of Prophet Muhammad) is an important non-homogenic topic, although it is not often handled in Ibadi intellectual, sīrah (biography of the Prophet) and exegetical traditions. In this article, we analyse the treatment of the subject chronologically in the Ibadi tradition. We discuss the Ibadis’ main concerns on the subject, how they differ, what inferences they make from the related verses, sīrah, hadith and exegetical (tafsir) reports, and most importantly whether they accept the notion of mi’râj. This article analyses the notion of isrâ because of its close relationship to mi’râj. In summary, there are variations on the issue of mi’râj among the North African and Omani Ibadis. Even more interesting is the existence of significant nuances among the Omani Ibadis. In short, while all North African Ibadis accept mi’raj as an event, it is observed that some Omani Ibadis accept it, while others sometimes reject it for religious and sometimes rational grounds.

يتحدث هذا البحث عن موضوع في غاية الأهمية وهو مسألة خلق القرآن عند فرقة الإباضية. وقد عرض الباحث لفرقة الإباضية معرفا بها وبأصولها إجمالًا، وأنها من فرق الخوارج، وتناول الموضوع ببيان نشأة تلك المقالة وارتباطها بالجهمية وبين مخالفتها لاعتقاد أهل السنة والجماعة القائلين بأن القرآن كلام الله غير مخلوق. وكشف الباحث الاختلاف بين إباضية المشرق (عمان) وإباضية المغرب (شمال إفريقيا) في مقالة خلق القرآن، ذاكرا أن قدماء الإباضية المشارقة نصوا على أن القرآن كلام الله غير مخلوق، وأما المغاربة فوافقوا المعتزلة في القول بخلق القرآن، وهو القول الذي تتبناه الإباضية المعاصرة. وقد عرض الباحث أدلتهم من المنقول وناقشها مظهرا الحق في ذلك معتمدًا على نصوص الوحي المعصوم من الكتاب والسنة ثم بيان كلام سلف الأمة. ومن أهم نتائج البحث أن مقالة خلق القرآن لم تكن عند أسلافهم، وقد تأثروا بالمعتزلة في ذلك.

In recent times, research on the Ibadi tradition by both Muslim and non-Muslim scholars have increased; however, we can still comfortably say that this increase is not at the desired level. While the primary focus of researchers remain in the study of the Ibadi tradition as a school of thought, the important contribution and works of the Ibadi tradition towards various Islamic disciplines, still await curios researchers to discover them. For this reason, there is a serious need for a comprehensive study of the Ibadi works on Islam, especially as with every passing day, there have been new manuscripts being discovered. When we look at Ibadi Islamic literature in general and compare Ibadi jurisprudence and theology, we will realise that the poorest and the most undiscovered areas of study is the area of Ibadi works on exegesis (tafsir). The once nonaccessible and insufficient amount of Ibadi resources and materials may have triggered this lack of study, however, today, the existence of materials related to the concept of Ibadi exegesis and understanding is clearly evident. In this paper, I will focus on the methodology of Ibadi exegesis in the light of commentators of the Qur’an who are of the Ibadi tradition. As far as I know, this paper will be a first in this field of research, and discuss the primary articles of the method of exegesis, the similarities and differences between other methods of exegesis, and the original contributions of the Ibadi method of exegesis.

Internal outsider: re-evaluating the notion of Khawārij (Ibāḍīs) in exegetical tradition. The author describes the notion of Khawārij in classical Tafsīrs (Suyūṭī, Ṭabarī, Ibn Kathīr, al-Qurṭubī etc.). While discussing the closeness of Ibāḍī Fiqh to Sunnī Fiqh, the author refers to the Tafsīr of Hūd b. Muḥakkim al-Hawwārī and Muḥ. b. Yūsuf Iṭfayyish’ Taysīr al-Tafsīr and Hīmyād al-Zād (see Maghrib), as well as to Saʿīd b. Aḥm. b. Saʿīd al-Kindī’s al-Tafsīr al-Muyassar (see Mashriq). This article is concerned with reasons why the Khawārij, having lost their power and followers, are seriously criticized in Sunnī exegetical tradition. Perhaps Muslim intellectuals try to establish some kind of self-control to prevent any disorder in the Muslim community. Thus they label every movement that causes trouble among the Muslims as “Khārijite”. The notion of the Khawārij remained unchanged through the ages in classical literature, and was even repeated by Muḥ. Ḥusayn al-Dhahabī (q.v.) in his al-Tafsīr wa’l-Mufassirūn. Finally the author puts the question why the Ibāḍīs, who do not have the characteristics of the primitive Khawārij, today still are often called Khawārij.

An exhaustive overview of Ibāḍī works on Koran interpreting. The author concludes his article saying, pending more detailed studies, that Ibāḍī Tafsīr falls in the middle of two extremes. On the one hand, the Muʿtazila, who over-used al-ʿAql (rationality, reasoning) in interpreting the Koran, and on the other hand the many Sunnīs who rely largely on al-Naql (tradition or irrationality).