Your search

Mezhepler, İslam düşünce tarihinin -tenkid edilse dahi- bir parçasıdırlar. Bu oluşumların sâlikleri arasında onaylanması zor bazı olayların vuku bulduğu tarihi bir hakikattir. Bununla beraber mezkûr teşekküllerin İslam düşünce dünyasının oluşumuna büyük katkı sağladıkları da su götürmez bir gerçektir. Zira her farklılık beraberinde yeni tezleri doğurmuş ve her tez de peşinden anti-tezler geliştirmiştir. Fikri hareketlilikler de İslam düşüncesini başka bir medeniyete nasip olmayacak bir kültürel zenginlikle taçlandırmıştır. Bu meyanda Hâricîler, İslam düşünce tarihinin ilk ortaya çıkan oluşumudur. Hâricîler tarihi süreçte çeşitli etkenlerle önce kendi içinde gruplara ayrılmış ve daha sonra bu gruplardan sadece İbâzîler günümüze kadar varlıklarını devam ettirmişlerdir. Teşekkül dönemlerinden itibaren Hâricîler entelektüel bir birikimden daha çok kılıç-kalkanla meşhur olmuşlardır. Bu durum onların ilmî faaliyetlere yeterince zaman ayırmalarını da engellemiştir. Bu sebeple tarihi süreçte oluşmuş olan Hâricî literatür diğer teşekküllere göre son derece azdır. Ancak Hâricîlerle aralarında bazı fikri yakınlıklar bulunsa da bu mevzuda İbâzîleri ayrı değerlendirmek daha sağlıklı sonuçlar elde etmenin yolunu açacaktır. Zira kaynaklarda Hâricî kategorisinde zikredilen eserlerin neredeyse tamamı İbâzîlere aittir. Ayrıca İbâzîler çoğunlukla Hâricîlerle beraber ele alınıp bir ayırıma gitmeden değerlendirilerek ilmi literatürlerinin az olduğu ifade edilmektedir. Hâlbuki nüfuslarıyla kıyaslandığında ortaya koydukları eserlerin azımsanmayacak miktarlarda olduğunu ifade etmek mümkündür. Yapılan taramalarda -son zamanlarda sınırlı miktarda bazı araştırmalar yapılmış olsa da- İbâzîler hakkında yapılan çalışmaların ülkemizde yeterli miktarda olmadığı akademik camiada malum olan bir vakıadır. Binaenaleyh bu araştırma, gerek İbâzî tefsir alanında çalışmalar yapacak araştırmacılara bir katkı sağlamak gerekse İslam toplumunun bir parçası olan İbâzîlerle ilgili ülkemizde eksikliği hissedilen araştırmalara bir yenisini eklemek gayesiyle yapılmıştır. Dolayısıyla bu çalışmada Hâricî ve İbâzî grupların tarihi süreçte bugüne kadar oluşturdukları tefsir literatürlerinin ele alınıp tanıtılması hedeflenmiştir.

In recent times, research on the Ibadi tradition by both Muslim and non-Muslim scholars have increased; however, we can still comfortably say that this increase is not at the desired level. While the primary focus of researchers remain in the study of the Ibadi tradition as a school of thought, the important contribution and works of the Ibadi tradition towards various Islamic disciplines, still await curios researchers to discover them. For this reason, there is a serious need for a comprehensive study of the Ibadi works on Islam, especially as with every passing day, there have been new manuscripts being discovered. When we look at Ibadi Islamic literature in general and compare Ibadi jurisprudence and theology, we will realise that the poorest and the most undiscovered areas of study is the area of Ibadi works on exegesis (tafsir). The once nonaccessible and insufficient amount of Ibadi resources and materials may have triggered this lack of study, however, today, the existence of materials related to the concept of Ibadi exegesis and understanding is clearly evident. In this paper, I will focus on the methodology of Ibadi exegesis in the light of commentators of the Qur’an who are of the Ibadi tradition. As far as I know, this paper will be a first in this field of research, and discuss the primary articles of the method of exegesis, the similarities and differences between other methods of exegesis, and the original contributions of the Ibadi method of exegesis.

فهذا بحث بعنوان: الإباضية ومنهجهم في تفسير القرآن الكريم " وجاء البحث للتعريف بمنهج من مناهج الفرق المبتدعة في التفسير التي ظهر تأثير مذهبها على تفاسيرها، وقد دفعني إلى اختياره أمور منها: 1ـ أن الإباضية فرقة معاصرة، لها جهودها ونشاطاتها في نشر مذهبها. 2ـ أن هذه الفرقة تسمي نفسها أهل الحق وأهل الاستقامة، وتستدل بالقرآن الكريم في التدليل على عقائدهم، مخالفة لمنهج السلف في التفسير، فوجب معرفة منهجهم في تفسير القرآن للحذر من أباطيلهم. وقد عرف البحث بفرقة الإباضية، وعقائدها، وعلاقتها بالخوارج، وأبان بعضاً من عقائد الإباضية، كما أبان فقه الإباضية ومواطن انتشارهم، وجاء فيه البيان عن منهج الإباضية في التفسير، وقد اشتمل بيان منهجهم في التفسير على ما يلي: أولاً : تأويل ما يخالف عقيدتهم من آيات القرآن. ثانياً: تأثرهم بالمعتزلة وموافقتهم لهم في كثير من الآراء والمعتقدات، ثالثاً: إشادتهم بمذهبهم الإباضي وذم ما سواه من المذاهب الأخرى. رابعاً: تفسير القرآن بالقرآن. خامساً تفسير القرآن بالسنة. سادساً: الإكثار من إيراد الإسرائيليات. سابعاً: الاهتمام بالمسائل النحوية والبلاغية. ثامناً الاهتمام بالقراءات والعناية بتوجيهها. تاسعاً: العناية بالأحكام الفقهية. عاشراً: الشدة على من خالفهم. ثم م ختم البحث بخاتمة اشتملت على أهم نتائج البحث ومنها: 1ـ التعريف بفرقة الإباضية وببعض عقائدهم وأماكن انتشارهم. 2 ـ تقرير أن الإباضية فرقة ضالة من فرق الخوارج، وبيان ارتباطهم بهم. 3ـ أظهر البحث تأثر الإباضية بالفكر الاعتزالي. 4ـ قلة النتاج التفسيري للخوارج بشكل عام. ومنهم فرقة الإباضية، وأبرز البحث أسباب ذلك. 5ـ بلغت تفاسير الإباضية التي وقفت عليها ـ تسعة تفاسير، المطبوع منها خمسة تفاسير. 6 ـ سلك الإباضيون كغيرهم من الفرق المبتدعة منهج التأويل لآيات القرآن فيما يخالف معتقدهم.

The objective of this paper is to shed the light to the series of manuscripts of the treatise al-Mutashabih fi al-Qur’an ( Ambiguous [ayat] in the Qur’an ) by Abu Tahir al-Turaythithi, Mu'tazilte scholar of Baghdad. The problem discussed is the exaggeration of the Qur’an which was the point of sharp theological debates. We know comparatively well the Mu'tazilte works produced in Basra while the work by Abu Tahir al-Turaythithi reflects comprehensively the school of Baghdad. The journey of the treatise through the Muslim world as presented by its manuscripts started from Central Asia, they appeared in Yemen and Oman and finally in one of the European libraries.

In recent times, research on the Ibāḍī tradition by both Muslim and non-Muslim scholars has increased, but has not yet shed light on the wider significance of this tradition. While the primary focus of researchers has been on the Ibāḍī tradition as a school of thought, its important contribution to various Islamic disciplines is still neglected. For this reason, there is a serious need for a comprehensive study of the Ibāḍī works on Islam, especially as new manuscripts are continually being discovered. When we look at Ibāḍī Islamic literature in general and compare Ibāḍī jurisprudence and theology, we realise that the poorest and most unexplored field of study consists of the Ibāḍī works on exegesis (tafsīr). The once inaccessible and insufficient amount of Ibāḍī sources and materials may have accounted for this lack of interest; however, today, materials related to Ibāḍī exegesis and understanding are becoming available. In this article, we focus on the methodology of Qur'anic exegesis with reference to commentators from the Ibāḍī tradition. As far as we know, this paper is a first in this field of research, and will discuss the primary features of the Ibāḍī method, its similarities to and differences from other exegetical approaches, and its original contributions.