Abdulrahman Al-Salimi and Eric Staples, eds., Oman: A Maritime History. Studies on Ibadism and Oman , vol. 9, Hildesheim: Georg Olms Verlag, 2017. - Bahl, Christopher (Der Islam, 2023)
Keywords: Recension

Tunisie : La longue marche de Djerba vers le gouvernorat - Mahroug, Moncef (Nawaat, 2023)
Cela fait près d’un demi-siècle que les Djerbiens veulent que leur île devienne un gouvernorat. En 2021, le gouvernement s’est engagé à commencer à étudier leur demande. Trois ans plus tard, cet engagement n’a toujours pas été tenu. Mais cela n’entame en rien la détermination des insulaires.
Keywords: Vie politique -- Djerba -- 2011-....

الأوضاع السياسية لزنجبار في عهد السيد ماجد بن سعيد 1856 – 1870 - عبد الرضا, هناء عبد الواحد (حولية المنتدى, 2021)

موقف بريطانيا من اعتلاء السيد خالد بن برغش البوسعيدي حكم زنجبار - عبد الرضا, هناء عبد الواحد (مجلة دراسات تاريخية, 2021)

ثورة زنجبار (1964) اسبابها ونتائجها والمواقف الخارجية منها - علوان, اثير عبدالعزيز (نسق, 2023)
Keywords: Vie politique -- Zanzibar -- 1963-1964

علاقات زنجبار مع الدول الغربية والاوربية ١٨٥٦-١٨٧٠ - حمادي, شيماء موسى جاسم; العيساوي, مصلح محمد عبد (مجلة جامعة تكريت للعلوم الإنسانية, 2023)

تجارة العاج في زنجبار ومناطق شرق أفريقيا بين النشاط العُماني والحماية البريطانية 1890- 1945 دراسة وثائقية - محروس, صلاح محمد (مجلة دراسات افريقية, 2022)

نشاطات ورسائل سليمان الباروني في العراق وعُمان 1929-1939 - عباس, علي حمزة; حسن, مهند حازم محمد (مجلة ابحاث كلية التربية الاساسية, 2022)

مواقف فقهاء عُمان من قضية عزل الإمام الصلت الخروصي: من اجتماع سعال حتى اجتماع الرستاق خلال الفترة (272-1034هـ/885-1624م) - الخاطرية, خلود بنت حمدان; الريامي, علي بن سعيد (مجلة الآداب, 2022)
Keywords: Fiqh

موقف المملكة العربية السعودية من الصراع بين الامامة والسلطنة في عمان 1955-1971 - علوش, تيسير جدوع (مجلة الجامعة العراقية, 2022)
Keywords: Relations -- Oman -- Arabie Saoudite

البحرية العمانية ودورها في تنمية التجارة العمانية الداخلية والخارجية 1741 – 1856 - الدليمي, دحام فرحان عبد الحمد; جامل, معد انور عبداللطيف (مجلة جامعة تكريت للعلوم الإنسانية, 2022)

قراءة في التدوين الجغرافي لإقليم عُمان - القطيطية, منال بنت حمد (مجلة مداد الآداب, 2023)
Keywords: Géographie -- Oman

الأطماع السعودية في عُمان في عهد الأمير سعود بن عبد العزيز آل سعود 1803-1818م - الحميداوي, حيدر عبدالواحد ناصر (مجلة دراسات تاريخية, 2023)
Keywords: Relations -- Oman -- Arabie Saoudite

أثر الفكر الإصلاحي والتنويري لجمال الدين الأفغاني ومحمد عبده في عُمان نور الدين السالمي وأبو مسلم البهلاني (أنموذجاً) - الكاسبي, يوسف بن سعيد بن ناجم; الهادي, هاجر (مجلة العلوم الإسلامية, 2023)
Keywords: Réformisme -- Oman

نشأة الصحافة العربية العُمانية في زنجبار (1329هـ-1383هـ /1911م-1964م) - السيابية, سعاد بنت سعيد (مجلة أبجاث ميسان, 2023)

النظم الادارية للإهبراطورية العربية الافريقية في عهد السلطان سعيد بن سلطان"1219هـ-1273هـ1806م–1856م" - الذبيدي, سلوى إبراهيم عمر على; عبد الوهاب, إبراهيم عبد الصادق أحمد (مجلة نسق, 2023)

النشاط التجاري لتّجار الخليج العربي في مدن زنجبار ومومباسا ولامه على الساحل الشرقي لافريقيا بين عامي 1890-1939 - الكسار, عدنان عبد الله; المغني, عبد الله سليمان (مجلة الآداب, 2023)

القاضي محمد بن محبوب الرحيلي (ت:260هـ/873م) وإسهاماته في الحياة الادارية والعلمية في عُمان - الخاطرية, خلود بنت حمدان (مجلة آداب البصرة, 2022)

مظاهر الحياة الاجتماعية في عُمان من القرن الثالث الهجري الى نهاية القرن الثامن الهجري - محمد, نور باسم; شريمص, عبد الجبار محمود (مجلة جامعة الانبار للعلوم الانسانية, 2022)

البعثة العسكرية الامريكية لسلطنة عمان عام 1973 والموقف البريطاني منها في ضوء الوثائق اليريطانية - فاضل, علاء رزاق (جملة آداب الفراهيدي, 2022)

بريطانيا في الصراعات الداخلية العُمانية 1913-1932 - عباس, علي حمزة (مجلة أبحاث كلية التربية الأساسية, 2022)
Keywords: Vie politique -- Oman -- 1913-1932

من وثائق األرشيف العُماني رحلة القبطان همرتون من مسقط إلى زنجبار عام 1257ه/1841م-دراسة وتحقيق - الحاتمية, فاطمة بنت ناصر بن خلف; الطرونة, محمد سالم غثيان (مجلة أبجاث ميسان, 2022)
Keywords: Récits de voyage -- Oman

مهام مجلس وزراء سلطنة عمان من خلال وثيقة أرشيفية تعود لعام 1344هــ / 1925م - الحراصي, حاتم بن حمود بن سعيد; الطراونة, محمد سالم (مجلة أبجاث ميسان, 2022)

الاوضاع السياسية في سلطنة عمان في القرن الثامن عشر - حميد, جنان نصر (مجلة الباحث, 2022)
Keywords: Vie politique -- Oman -- 18e siècle

موقف جريدة اتحاد الشعب من حركات التحرر العربي (الجزائر وسلطنة عُمان ) أنموذجا (1959-1960) - القيسي, سيف عدنان أرحيم; داود, مصطفى عباس (مجلة مداد الآداب, 2022)

السلطنة العمانية الزنجبارية بين الوحدة والانفصال للفترة ما بين (1223-1275 AH/ 1806-1861 A) - الذبيدي, سلوى إبراهيم عمر على; عبد الوهاب, إبراهيم عبد الصادق أحمد (مجلة كلية التربية للبنات, 2023)
Keywords: Vie politique -- Zanzibar -- 1806-1856; Vie politique -- Zanzibar -- 1856-1870

النشاط السياسي للسيد طارق بن تيمهر ومحاولاته تطبيق الحكم الدستوري في عمان (١٩٦٧-١٩٧٠) - بيت فاضل, سعاد بنت عبد الله (مجلة الآداب, 2023)
Keywords: Vie politique -- Oman -- 1932-1970

ثورة إقميم ظفار الُعماني 1965-1975 وموقف الجازئر وإيارن منها - محمد, سلام شريف (مجلة الدراسات المستدامة, 2023)
Keywords: Dhofar

الغزو البرتغالي لمخميج العربي والموقف العثماني منه 1507-1650 - محمد, منى عبد الله (مجلة مركز بابل للدراسات الانسانية, 2023)

L’église Saint Joseph à Houmet Souk Djerba : Un lieu de culte et de marquage identitaire Maltais - Ben Amara, Manel (Al-Sabîl, 2021)
Keywords: Christianisme -- Djerba; Emigration -- Malte -- Djerba

Résistance et dévotion: Anciens sanctuaires ibadites de Djerba - Prevost, Virginie (British Institute for Libyan and Northern African Studies, 2023)
Keywords: Abu Miswar, mosquée (Fahmine, Djerba); Abu Muhammad Kammus, mosquée (Hachene, Djerba); Abu Smayil, mosquée (Mezrane, Djerba); Abu Zakariyya Fasil, mosquée (Bani Bandou, Djerba); Ammi Umar, mosquée (Ghizen, Djerba); Ammi Yathi, mosquée (Fahmine, Djerba); Attushi, mosquée al- (Wersighen, Djerba); Bardawi, mosquée al- (Mezrane, Djerba); Ben Biyan, mosquée (Majmaj, Djerba); Bin Ma'zuz, mosquée (Mezraya, Djerba); Bin Wiran, mosquée (Ajim, Djerba); Bin Ya'lâ, mosquée (Erriadh, Djerba); Bin Yakhlaf, mosquée (Guechaine, Djerba); Bûkhtîr, mosquée (Taghdimes, Djerba); Bûlaymân, Mosquée (Cedghiane, Djerba); Bûlaymân, Mosquée (Ja’bîra, Djerba); Faqih Umar, mosquée al- (Ajim, Djerba); Hâra, mosquée al- (Sedouikech, Djerba); Jaddi Isa, mosquée (Robbana, Djerba); Jami al-Kabir, mosquée al- (Hachene, Djerba); Lîmis, mosquée (Ajim, Djerba); Majlis, Mosquée al- (Guellala, Djerba); Malāq, mosquée (Oued Zbib, Djerba); Midrâjin, mosquée (Mezraya, Djerba); Mihrab Gharib, mosquée (Ghizen, Djerba); Monuments -- Djerba; Mughzal, mosquée (Beni Maaguel, djerba); Qasbiyyin, mosquée al- (Guellala, Djerba); Shaykh, mosquée al- (Guechaine, Djerba); Shaykh, mosquée al- (Houmt Souk, Djerba); Sidi Abd Allah, mosquée (Mezrane, Djerba); Sidi Bu Sa'id, mosquée (Bazim, Djerba); Sidi Garus, mosquée (Haddada, Djerba); Sidi Jmur, mosquée (El Groo, Djerba); Sidi Khalifa, mosquée (Houmt Arbah, Djerba); Sidi Sabbaḥ, mosquée (Tezdaine, Djerba); Sidi Salama, mosquée (Erriadh, Djerba); Sidi Salih, mosquée (Bani Bandou, Djerba); Sidi Waḥlan, mosquée (Haddada, Djerba); Sidi Yahya al-Yazmirtani, mosquée (Erriadh, Djerba); Sidi Zakri, mosquée (Mezraya, Djerba); Sidī Yaʿīsh, mosquée (Jaabira, Djerba); Talâkin, Mosquée (Ghizen, Djerba); Tghazwisan, mosquée (Mezrane, Djerba); Tâjdît, Mosquée (Fâtû, Djerba); Tîfarrûjîn, mosquée (Oualagh, Djerba); Tîwâjin, mosquée (Tîwâjin, Djerba); Walḥī, mosquée (Oued Zbib, Djerba); Yunus b. Taarit, mosquée (Fatou, Djerba)

Patrimonialisation de la mosquée littorale Sidi Jmour à Djerba, un monument, plusieurs vies - Tobji, Najoua (Al-Sabîl, 2022)
Située au Sud-Est de la Tunisie, l’île de Djerba était dotée depuis le moyen âge d’une chaine de mosquées littorales qui ceinturait ces côtes en vue d’assurer un rôle essentiellement défensif. La mosquée Sidi Jmour constitue un maillon important de cette ligne de défense avancée et représente ainsi un témoin architectural précieux qui nous renseigne sur un épisode tumultueux de l’histoire de l’île. Toutefois, suite aux mutations qu’a connues l’île au fil des siècles le monument a évolué en accueillant d’autres vocations. Dans cette étude, nous tenterons d’identifier et d’évaluer l’impact de ces changements de vocations sur les valeurs et les attributs de ce patrimoine religieux en voie de son inscription sur la liste du patrimoine mondial de l’Unesco. Afin de parvenir à cet objectif, nous préciserons les moments les plus marquants de la vie de la mosquée Sidi Jmour afin de suivre la genèse et l’évolution de ce monument palimpseste. Nous évaluerons par la suite l’impact des changements de vocation sur les valeurs et attributs de ce patrimoine religieux et sur ses modes de gestion. Pour ce faire, nous nous sommes fondés sur les sources historiques écrites, les études architecturales et archéologiques ainsi que sur les relevés architecturaux et les photos d’archives. Les résultats de l’étude du cas de Sidi Jmour montrent que la fonction joue un rôle fondamental dans la survie, le maintien et la sauvegarde des monuments. Toutefois, en l’absence d’encadrement institutionnel et de stratégie de reconversion, les dérapages induits par l’abus d’utilisation risquent d’entraîner la perte totale et définitive de l’authenticité des monuments. La patrimonialisation pourrait, dans ce cas, constituer la solution la plus adéquate pour étayer l’effort des autorités responsables et accompagner l’évolution des monuments et leur reconversion dans le respect de leurs spécificités architecturales et culturelles. Le rôle de la société civile s’avère, ainsi, fondamental afin d’instaurer une stratégie de sauvegarde et de mise en valeur du patrimoine fondée sur l’approche participative.
Keywords: Architecture -- Djerba; Monuments -- Djerba; Sidi Jmur, mosquée (El Groo, Djerba)

عقوبة السرقة بين الحنفية والإباضية والقوانين الوضعية - الصعيدي, متولي محمد أحمد (مجلة الدراسات الإسلامية والبحوث الأکاديمية, 2023)

المعرفة الاستعمارية البريطانية للحالة العُمانية: المقاربات والتوظيف السياسي (1798-1970م) - السعدي, ناصر بن سيف (أسطور للدراسات التاريخية, 2023)
تسعى هذه الدراسة إلى تحليل أبعاد الهيمنة التي تأسست عليها المعرفة الاستعمارية البريطانية، ورصد أدوات الاحتجاج والمقاومة ضد تلك المعرفة، باستخدام منظور تحليلي يستمد روحه من مفهوم ميشيل فوكو حول سلطة المعرفة، ويسترشد برؤية إدوارد سعيد للاستشراق. وقد خلصت الدراسة إلى أن المصالح السياسية البريطانية أدت إلى تزايد الاهتمام المعرفي بالمجتمع العُماني، وذلك عن طريق إجراء مسوحات وبيانات اجتماعية شاملة، اعتمدت على أسس إثنية بهدف إشاعة التناقض وترسيخ التباين بين مكونات المجتمع العُماني. كما أن هذه المعرفة المنتَجة سعت إلى فهم البنى السكانية، ومراقبة حركة المجتمع. وكان الإحصاء السكاني من أهم الأدوات التي استخدمتها السلطات البريطانية لتقسيم عُمان إلى فضاءين سياسيَين.

Thinking about Muslim Sects and Schools - Gaiser, Adam R. (Fifteen Eighty Four: Academic perspectives from Cambridge University Press, 2022)
The Muslim community, known as the umma, is meant to be united. The Qur’an, in chapter 29, verse 92, states that ““Indeed, this your umma is one umma, and I am your Lord; so worship Me.” Yet Muslims, just like Jews, Christians and other religious groups, divided into various communal divisions quite early in their history.

The Social Construction of Slavery, Injustice and Manumission on the Gulf Coast of Arabia and Oman in the 1920s and 1930s - Zdanowski, Jerzy; Modrzewski, Andrzej Frycz (Slavery in the Modern Middle East and North Africa: Exploitation and Resistance from the 19th Century - Present Day, 2024)
Keywords: Esclavage -- Oman

The legal reasoning of Nūr al-Dīn al-Sālimī (1868-1914): ordering what cannot be done is not possible - Zdanowski, Jerzy (AFM Publishing House, 2022)

Oman, discret artisan de la détente au Moyen-Orient (Le Monde.fr, 2023)
Le sultanat, qui a la confiance aussi bien des Etats-Unis et de l’Arabie saoudite que de l’Iran, mène une active diplomatie de médiation dans la région.
Keywords: Politique étrangère -- Oman -- 2020-....

Adam R. Gaiser: Sectarianism in Islam: The Umma Divided (Themes in Islamic History.) xii, 237 pp. Cambridge: Cambridge University Press, 2023. £70. ISBN 9781009325042. - Anchassi, Omar (Bulletin of the School of Oriental and African Studies, 2023)
Keywords: Recension

L’État lecteur. Ethnologie de la vie intellectuelle au Sultanat d’Oman - Ayachi, Mehdi (Ecole des hautes études en sciences sociales, 2023)
Depuis la révolution de l’imprimé, introduit par les Omanais dans l’île de Zanzibar au tournant du XXe siècle, jusqu’à celle d’internet et des réseaux sociaux un siècle plus tard, l’émergence de la figure de l’intellectuel (al-muthaqqaf) semble liée à celle de la sphère publique, comprise comme le lieu où se médiatise la réflexion de la société sur elle-même. Ce travail de thèse, adossé à une enquête ethnographique de dix-huit mois, entend donc réfléchir la place et le rôle des intellectuels omanais contemporains au sein de la sphère publique, et ceci à l’aune du souci politique manifesté par l’État dynastique des Āl Sa‘īd pour « l’opinion publique » (al-ra’y al-‘ām) de sa population. Cette thèse propose ainsi une ethnologie de la vie intellectuelle au Sultanat d’Oman qui s’attache dans un premier temps à restituer la genèse et la structuration de cette sphère publique depuis la fin du XIXe siècle jusqu’à nos jours. L’étude des carrières et des sociabilités intellectuelles au sein d’un espace thématisé dans les termes conceptuels d’un « jeu intellectuel » permet, dans un deuxième temps, de réfléchir les conditions spatiales et matérielles de possibilité de la vie intellectuelle ainsi que ses limites, contrainte d’un côté par la répression politique de l’État et, de l’autre, par le contrôle social adossé aux logiques réputationnelles de l’honneur et de la honte, encore prééminentes dans une société tribale. Car qu’ils soient « traditionalistes » (taqlīdiyyīn), « rationalistes » (‘aqlāniyyīn) ou « libéraux » (lībrāliyyīn), qu’ils écrivent des romans, des poèmes ou des essais, les intellectuels omanais n’ignorent pas les limites qui restreignent l’acceptabilité de leurs discours et de leurs paroles dans la sphère publique. Ils savent que l’État omanais les surveille, les écoute, les lit, et que s’il rend en partie possible leurs carrières par la redistribution de la rente pétrolière sous la forme d’emplois publics, il les oriente aussi en retour, selon la logique de la gouvernementalité sultanienne de la main d’or et de la main de fer, qui réserve à chacun, selon sa loyauté, les plaisirs ou les peines, les rétributions ou les condamnations qui font respectivement « l’intellectuel d’État » (muthaqqaf sulṭawī) et « l’intellectuel critique » (muthaqqaf naqdī). La troisième partie de cette thèse permet cependant de voir comment certains intellectuels parviennent à inventer des espaces de liberté située et à visibiliser des orientations intellectuelles, religieuses ou politiques dans la sphère publique. Ce faisant, ils s’efforcent de penser l’historicité et la conflictualité politique de leur société en contradiction avec la vision d’une nation sans divisions, consensuelle et harmonieuse, qui est celle de l’idéologie de la naḥda (« la renaissance ») promue par l’historiographie officielle.
Keywords: Vie intellectuelle -- Oman

Oman dans l’écosystème impérial irakien au premier âge abbasside et à l’époque buyide : entre marginalité construite et convoitises politiques (seconde moitié du viiie- seconde moitié du xie siècle) - Baptiste, Enki (Siècles. Cahiers du Centre d’histoire « Espaces et Cultures », 2023)
L’histoire d’Oman à l’époque médiévale est caractérisée par un rapport ambivalent au centre de l’Empire irakien. Les sources produites par les historiens de Bagdad témoignent de ce processus de construction de la marginalité : considéré comme la terre d’élection de l’hétérodoxie, Oman devient une zone frontalière. La géographie politique du territoire fut d’ailleurs sans cesse recomposée par les invasions et la plasticité de l’imamat ibāḍite.

Ibadism and Oman’s stance of ‘active neutralisation’ (Arab Digest, 2020)
Summary: We are pleased to publish Grace Dunn's winning entry in the inaugural Arab Digest - Anglo-Omani  Society Essay Competition for Year 12 and Year 13 students (ages 16 -18).

Health and invalidity when Ibadi fundamentalist comparative study - Fleih, Atta Mahdi (Journal of Islamic sciences, 2023)

Umman’da İbâzîlere Ait İlk Tam Tefsir: et-Tefsîru’l-Müyesser - Ağirkaya, Güven (İslâm Araştırmaları Dergisi, 2023)
Arap yarımadasının güneydoğusunda yer alan Uman’ın İslamiyet ile tanışması Hz. Peygamber döneminde başlamıştır. Bölge, ilk asırlardan itibaren İbâzîliğin en önemli merkezlerinden biri olmuştur. Mezkûr mezhep zamanla farklı bölgelere yayılmış ve günümüze kadar gelmiştir. Söz konusu bölgede asırlarca varlığını korumayı başaran İbâzîlik, günümüzde Uman’ın resmî olarak desteklediği bir hüviyete sahiptir. İbâzîler tarih boyunca azınlıkta kalmış ama İbâzî toplumunun ihtiyaçlarını giderecek entelektüel bir literatür oluşturmayı başarmıştır. Bu literatürde tefsir çalışmalarının diğer alanlara kıyasla daha zayıf bir halka oluşturduğu söylenebilir. İbâzîler’e göre Uman’da tespit edilmiş, İbâzî bir müellifin yazdığı ilk tam tefsir, Saîd b. Ahmed el-Kindî’ye (ö. 1207/1792) aittir. Kindî’nin söz konusu tefsiri kısa ve özlü bir tefsir olup kendi dönemindeki İbâzî tefsir yaklaşımını tespit etme açısından önem arzetmektedir. Müfessir bu tefsirinde İbâzî din anlayışını esas almakla beraber diğer mezheplerin kaynaklarını da kullanmış ve mezhepler arası polemiklerden uzak durmaya çalışmıştır. Eserin önemli özelliklerinden biri, İbâzî olmayan kaynaklardan yapılan iktibasların mezhep esaslarına uygun hale getirilerek aktarılmasıdır. Bu araştırmada Kindî’nin tefsiri esas alınarak, dönemindeki İbâzî tefsir anlayışı, gerektiğinde farklı mezheplere ait çalışmalarla mukayese edilerek incelenmiştir.
Keywords: Coran -- Commentaires -- 19e siècle

Could Libya Become Africa’s Afghanistan? - Hasse, Khalil El (Fikra Forum, 2023)

البصمة التفسيرية الجزائرية عند أعلام الإباضية -الإمام المصعبي وابن بيحمان أنموذجين- - عيساوي, عبد الغاني (مجلة الواحات للبحوث والدراسات, 2023)
ملخص:تطرق المقال إلى البصمة التفسيرية عند أعلام الحاضرة الإباضية، محاولا بيان إسهاماتهم وجهودهم في الدرس التفسيري الجزائري وطريقة التعامل مع الآي الكريم، جاء التمثيل بتراث عَلمين اثنين من أكابر أعلام المذهب، وهما: الإمام المصعبي أبو يعقوب، والإمام إبراهيم بن بيحمان، معتمدا على مجموعة من أعمالهم التفسيرية التي لازالت مخطوطة حسب بحثي، وقد أبانت الدراسة عن جهود كبيرة وطريقة فريدة في محاولة استنطاق القرآن الكريم وتفسيره وتأويله بالأدوات والأساليب المتفق عليها عند غالب الفرق الإسلامية، مع إظهار لملمحين بارزين، تمثل الأول في الذب عن أساسيات ومرتكزات المذهب، والثاني في الاستخدام والاستعانة بتأصيلات وتفريعات باقي المذاهب والاتجاهات الفقهية وحتى العقدية المخالفة. كل ذلك في سبيل حسن التوظيف للمناهج والأدوات حتى يخرج الكلام في تفسير مراد الله تعالى صائبا سديدا، قدر الاستطاعة المنوطة.كلمات دالة: المصعبي، بن بيحمان، البصمة، التفسيرية، الإباضية.   Abstract: The article touched on the explanatory footprint when informing the Ibadi metropolis, trying to explain their contributions and their efforts in the Algerian explanatory lesson and how to deal with the noble verse, the representation came with the heritage of two of the most prominent flags of the sect, namely: Imam al-Masabi Abu Ya'qub and Imam Ibrahim ibn bin Bayhman, relying on a collection of their interpretative works that are still manuscript the study showed great efforts and a unique way of trying to interrogate, interpret and interpret the Holy Quran with the tools and methods agreed upon by most Islamic groups, With a manifestation of outstanding hints, the first was to deflect from the fundamentals and foundations of the doctrine, The second is the use and use of the origins and branches of other doctrines and doctrinal and even doctrinal trends. All of this is in order to make good use of the methods and tools so that the explanation of God's purpose will come out as correct as possible. Key words: Al-Masabi, Ben Behman, efforts, interpretive, Ibadi
Keywords: Coran -- Commentaires -- 18e siècle

The Banū Yahrāsan, Political and Sacred Leaders in Ibāḍī Djerba - Prevost, Virginie (Al-Masāq, 2021)
From the beginning of the tenth century, a strong authority whose representatives belong to the Banū Yahrāsan asserts itself in Djerba. This exclusively masculine power is at once political and religious, it is hereditary, it marks a desire for appeasement in conflicts with schismatic groups and quickly gives a certain place, unfortunately difficult to evaluate, to collegiality. According to the written sources, the Banū Yahrāsan are at the origin of the foundation of the ḥalqa, determinant for the future of the Ibāḍī Maghreb, and have left a strong imprint that survives until today in the sacred geography of the island. The writings of Sulaymān al-Ḥīlātī show how this golden age was still captivating the seventeenth-century Ibāḍīs by inviting them to gather in many buildings, mosques or mausoleums, which perpetuate to this day the memory of the Banū Yahrāsan in Djerba.
Keywords: Ḥīlātī al-Ğarbī, Sulaymān ibn Aḥmad al- (16..-1688)

Günümüz Umman İbadi̇li̇ği̇nde Di̇ni̇ Tolerans Söylemi̇ - Bahadir, Lknur (Istanbul Üniversitesi, 2021)
The discourse of religious tolerance produced at the state level as a part of this incentive has been adopted by researchers working in the field and has become the main slogan that constitutes the content of activities promoting Oman at many levels today. This study, which examines the conditions for the formation of the religious tolerance discourse adopted by Oman and its current counterpart, consists of three parts. In the first part, the historical transformation of the imamate institution, which has an important place in the sectarianization process of Ibadi and which has created its existence as an independent structure from other sects, is emphasized. In the second part, the transformation of the struggle between imamate and sultanate into a power struggle as well as religious motivations and the capacity of the movements that took place outside the country to affect this struggle and its consequences are mentioned. In the third part, the discourse of religious tolerance, which was put into circulation with the beginning of the Sultan Qaboos period, and the concrete results of this discourse were evaluated.
Keywords: Tolérance religieuse -- Oman

İbâziyye’nin Temel İnanç Esasları: el-Usûlu’t-Tis‘a (Dokuz İlke) - Yildiz, Metin (BEÜ İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2020)
Zamanının siyasî olayları neticesinde ortaya çıkan Hariciliğin bir kolu olan İbâziyye, tevhîd ve mürtekib-i kebîrenin isimlendirilmesi başta olmak üzere belli başlı itikâdî görüşlerle diğer Haricî fırkalardan farklılaşarak günümüze kadar varlığını devam ettirmiş bir kelâm fırkasıdır. İbâzî kelâmcılar Müslümanlar arasında inanç esaslarıyla ilgili ihtilafa neden olduğunu düşündükleri problemleri genellikle dokuz başlık altında zikretmişlerdir ve bunları temel inanç esaslarından saymışlardır. Çalışmamızda İbâziyye’nin temel inanç esasları arasında saydığı tevhîd, kader, adâlet, el-va’d ve’l-vaîd, el-menziletu beyne’l-menzileteyn, lâ menziletu beyne’l-menzileteyn, el-emr ve’n-nehy, el-velâyet ve’l-beraat, el-esmâ ve’l-ahkâm meseleleri konu edinilecektir. Bu çalışmada amacımız İbâzîler tarafından dokuz temel inanç esası olarak da kabul edilen el-usûlu’t-tis’a’yı bir arada sunmaktır. Çalışmamız ayrıca İbâziyye’nin bu ilkeleri ile Mu’tezile’nin el-usûlu’l-hamsesini karşılaştırıp benzerlik ve farklılıklarını tespit etmeyi ve bunun neticesinde İbâziyye’nin özgünlüğünü ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu çalışmada, ilk teşekkül eden kelâm ekollerinden İbâziyye’nin temel inanç esaslarının diğer kelâm ekollerin görüşleriyle mukayeseli bir şekilde ele alınması, İbâziyye’nin daha yakından tanınmasına ve yeni değerlendirmelerin yapılmasına imkân sunacağını umuyoruz. Çalışmada İbâziyye’nin insanın bireysel ve toplumsal sorumlulukları meselesini sorun edindiği, tevhîd, adâlet ve insan fiilleriyle bağlantılı olarak Allah-insan ve insan-insan ilişkisi konularında özgün görüşlere sahip olduğu sonucuna ulaştık.

İbâzıyye Mezhebinin Teşekkülü, Sistematiği ve Farklılaşmalar - Ölmez, Sadi (Eskiyeni, 2022)
Teşekkülü hicrî birinci asra denk gelen İbâzıyye mezhebi, fıkhî bir mezhep vasfından ziyade daha çok siyasi bir fırka olarak şöhret bulmuştur. Böyle bir anlaşılmaya maruz kalmasının altında selef olarak gördükleri bazı şahsiyetlerin Hâricîlerle iltisakları yatmaktadır. Bu durum İbâzıyye’nin fıkhî bir mezhep olarak bilinmesinin önüne geçmiştir. Bundan ötürü İbâzıyye daha çok mezhepler tarihi ve itikâdî görüşlerinden ötürü kelâm alanında çalışılmıştır. Bu yönelim mezhebin fıkhî yönünün ihmal edilmesine sebep olmuştur. Oysaki İbâzıyye zengin fıkhî müktesebatı ve literatürüyle müstakil bir ameli mezheptir. Hatta İbâzîlere göre kendi mezhepleri, kronolojik olarak teşekkül eden ilk fikhî mezheptir. İbâzıyye mezhebi Abdullah b. İbâz’a nispet olunmakla birlikte İbâzîler, Câbir b. Zeyd’i müessis olarak kabul ederler. İbâzîler hicrî üçüncü asrın sonralarına kadar kendilerini İbâzî olarak isimlendirmekten kaçınmışlardır. Çünkü onlar fıkhî mezheplerin, kurucularına nispet edilmesini gerektiğini, mezhep kurucularının da Câbir b. Zeyd olduğunu söylerler. Mezheplerinin Abdullah b. İbâz’a nispet edilmesinin siyasi saikler nedeniyle olduğunu ısrarla vurgularlar. Bundan ötürü İbâzîler mezheplerinin müessisi olarak Câbir b. Zeyd’i görürler. Câbir, tâbiîn alimlerinden olup Basra müftüsü olmasıyla da şöhret bulmuştur. İbâzıyye mezhebinin Câbir’den sonraki en etkili şahsiyeti olarak kabul edilen Ebû Ubeyde Muslim b. Ebî Kerime mezhebin teşekkülünde ve sistemleşmesinde son derece ehemmiyetli bir yere sahiptir. Ebû Ubeyde gerek Emevîler gerekse de Abbâsîler döneminde İbâzîlere yönelik baskılara rağmen mezhebi bir arada tutarak Basra dışına özellikle de Kuzey Afrika’da yayılmasını sağlamıştır. İbâzıyye mezhebinin hicrî ikinci asrın ikinci çeyreğinden itibaren farklı coğrafyalara taşınması bu mezhebin sistemleşmesi bakımından önemli bir süreç olmuştur. Ayrıca İbâzıyye mezhebinin Basra dışındaki bölgelere yayılması İbâzî fıkıhla ilgili tedvinlerin artmasını sağlamıştır. İbâzî fıkhının günümüze ulaşmış kıymetli eserlerinin başında gelen Ebû Gānim el-Horâsânî’nin el-Müdevvenetü’l-Kübrâ’sı bu dönemin mahsulüdür. İbâzıyye mezhebi sünnî mezheplerin fıkhî meselelerde başvurdukları istinbât ve istidlâl yönteminden farklı bir yöntem kullanmamıştır. Kur’ân, Sünnet, icmâ, kıyas ve diğer istidlâl yöntemleri İbâzî fakihlerce de başvurulan yöntemlerdir. Dolayısıyla İbâzîlerin kullanmış olduğu usûl yöntemlerinin diğer mezheplerin usûl yöntemiyle tam olarak aynı olmasa da birbirine çok yakın olduğunu söylemek mümkündür. İbâzîlerin istidlâlî deliller kısmında diğer mezheplerden farklılaşması ilham konusunda olmuştur. İbâzîlerde tartışmalı olmakla birlikte ilham istidlâlî delillerden biri olarak zikredilmiştir. Bu çalışmada İbâzıyye mezhebinin Hâricîlerle bağlantısı, mezhebin ortaya çıkışı, fıkhı ve usûl anlayışı ele alınmıştır.

Hâricî/İbâdî Gelenekte Sünnetin Teşri Değeri - Özdemir, Ahmet (Amasya İlahiyat Dergisi, 2020)
Hâricîler, daha hicri birinci asır gibi erken denilecek bir dönemde birçok fırkaya bölünmüş ve zaman içerisinde parçalanıp yok olmuşlardır. el-Milel ve’n-Nihal kaynaklarına göre, Hâricîlerin günümüze kadar gelebilen tek kolu, İbâdiyye fırkasıdır. Hâricîler hakkında sahip olduğumuz bilgiler, daha çok onlara muhalif olan mezheplerin kaynaklarına dayanmaktadır. Söz konusu kaynaklarda Hâricîlerin sadece Kur’ân ile yetindikleri, sünnetin teşri değerini kabul etmedikleri ve Kur’ân’ın zahirine muhalif gördükleri birçok hadisi reddettikleri belirtilmiştir. Bununla beraber onların bir kolu olarak kabul edilen İbâdî kaynaklara bakıldığında ise bunun aksine olduğu görülmektedir. Zira İbâdiler, hicri birinci asırdan itibaren hadis tedvini faaliyetine katılmış, başta hadis ve fıkıh olmak üzere birçok eser meydana getirmişlerdir. Hicri ikinci asra ait olduğu iddia edilen Rabî’ b. Habîb’in el-Câmiu’s-Sahîh adlı hadis mecmuası, günümüze kadar gelebilen söz konusu önemli eserlerden birisidir. İbâdî alimler tarafından telif edilen eserlere bakıldığında onların hadis ve sünnetle amel ettikleri ve sünneti, Kur’ân’dan sonra İslam dininin ikinci teşri kaynağı olarak kabul ettikleri görülmektedir. Bu makalenin amacı, Hâricîlerin sünnettin teşri değeri hakkındaki görüşlerini, özellikle İbâdî kaynaklar üzerinden tespit etmektir. , The Hariciyya sect according to the hijri calendar was divided into many different branches from the first century. According to the historical books of sects, the only branch of Hariciyya to date is Ibadiyya. Our knowledge of Hariciyya is often based on the books of those who oppose them. According to these books, the Hariciyya only deal with the Qur’an, they do not accept the sunnah of the Prophet and they rejected circumcision opposing the Qur'an. However, according to ibadi books, this information is not correct. Because Ibadiyya have gathered hadith since the early century. They accepted the sunnah of the prophet. According to them, circumcision has a legal value. They wrote many hadith and fiqh books for this. According to the Ibadiyye, the constitution book after the Qur'an is the sunnah of the prophet. They have criticized those who oppose the Sunnah. The aim of this article is to determine Hariciyya's views on hadith and sunnah according to the sources of Ibadiyya.SummaryThe Hariciyya sect was divided from the early period and divided into many branches. Most of Hariciyya's arms disappeared over time. Unfortunately, we do not have any books except Ibadiyya belonging to Hariciyye sect. Therefore, our knowledge about Hariciyye is based on the books of other sects. This situation leads to the fact that our information about Hariciyye is not objective. In the history books of sects it is written that Hariciyya had a negative view about hadith and sunnah. According to those sources, Hariciyya acts only with the Qur'an. He rejected the hadiths against the Qur'an. They have accepted only hadiths that fit with the Qur'an. Therefore, they did not accept the legal value of the Sunnah of the Prophet.However, it is controversial that this information is objective. Because many hadith scholars, such as Imam Bukhari, hadith from people affiliated to the Hariciyya sect. The rejection of certain hadiths that Hariciyya saw as opposed to the Qur'an does not mean that they do not accept hadith and sunnah. Because perhaps the hadith did not come to them in a sound way. There are also reports in the books that they accept certain hadiths. this shows that not all of them are against hadith and sunnah.if we evaluate Hariciyye according to the works of Ibadiyya, the situation is different. Because Ibadiyya gave great importance to hadith and sunnah. There are many scholars who wrote the hadith and sunnah of the prophet. Some of these scholars are: Cabir b. Zayd, Abu Ubeyde and Rabi b. Habib. Rabi b. Habib's book of hadith called al-Camiu's-Sahih is very famous. There are about a thousand hadiths in this work. A lot of hadith narrated from sahabi in the work. According to the Ibadiyya sect, Rabi book was accepted as the most famous hadith book after the Qur'an. There are many examples in the work that accept the legal aspect of hadith and sunnah. There are other scholars who write fiqh books and give fatwa. Some of these scholars are: Abu Ghanim al-Horosani, Abu Said Abdullah b. Abdilaziz al-Basri, Omar b. Muhammad Abu’l-Muerric, Hatim b. Mansur al-Horosani, Vail b. Ayyub, Mahbûb b. Rahil al-Mahzûmî and Amrûs b. Feth en-Neffûsî. There are many examples that show that these scholars accept hadith and circumcision in their own views.Here, all the scholars we have given as examples have accepted the sunnah of the prophet. They accepted its legal value. According to the Ibadiyya sect, the first source of Islamic religion is the Qur'an. The second is the sunnah of the prophet. Then comes ijtihad. Therefore, they first seek the solution of a matter in the Qur'an. If they do not boom solution in the Qur'an, they look at the sunnah of the prophet. If they cannot find a solution in hadith and sunnah, then they resort to their personal views. therefore, according to scholars of the Ibadiyya sect, there is no personal opinion in the place of hadith and sunnah. This shows that they accept hadith and circumcision and act with circumcision.When we look at the works of the late Ibadiyya scholars, we see that they accepted hadith and sunnah as the first scholars. Some of the latest scholars include. Abdulaziz b. Ibrahim as-Semini, Nureddin as-Salimi, Muhammad b. Yusuf Etfeyyish and Sheikh al-Kannubi. We have the books of these scholars and these books are full of examples of hadith and circumcision. Those who want to learn the views of the Ibadiyya sect about hadith and sunnah, just look at their books of fiqh. We should also add that Ibadiyya criticized those who oppose hadith sharply. They have criticized the Hariciyya's Ezarika and Sufriyya branches. Because according to Ibadiyya, these sects acted in opposition to the Sunnah. And they departed from the righteous way, because they acted against circumcision.As a result, we need to say. All Hariciyye did not deny Hadith and Sunnah. The works of Ibadiyya, who is seen as the branch of Hariciyye in the books of Meshepler Tarihi, are present today. These books are full of Hadith and Sunnah. Therefore, we see that the information about Hariciyye in the History of Sects books is not objective. In order to obtain accurate information about a sect, we must first look at their books. We need to look at all Sects without prejudice for a correct and objective Islamic imagination. To understand one of us, we must first get rid of our prejudices. prejudices and fanaticism in scientific studies are barriers to being objective. I hope this article will contribute to the relevant field.
Keywords: Fiqh -- Ibadisme

İbâdî Fıkhında Namaza Ait Hükümler ve Delilleri - Göksün, Ahmet Faruk (Kocaeli İlahiyat Dergisi, 2021)
İslam’ın beş temel esasından birisi olan namaz ibadeti önemine binaen fıkıh kitaplarında kendisine en çok yer ayrılan ve en çok tafsilata girilen konular arasında yer almaktadır. Fakihler namaza ait her bir detayı özel olarak incelemişler ve konuyla alakalı naslar ışığında hükümler koymuşlardır. İtikâdî bir mezhep olmasının yanı sıra fıkhî bir mezhep olan İbâdiyye mezhebine mensup fakihler de kitaplarında namaz bahislerine genişçe yer vermişlerdir. Mezhep içerisinde yer alan namaza ait hükümlerin büyük çoğunluğunda ortak nasların itibara alınması sonucu diğer mezheplerle benzer hükümler verilmiştir. Ancak dört büyük mezhep arasında ihtilaf bulunduğu gibi İbâdiyye mezhebi ve diğer mezhepler arasında da ihtilaflar bulunmaktadır. Mezhebe ait bazı görüşler dört büyük mezhebin içerisinde bulunan mezheplerden bazıları ile uyum içerisinde olmakla birlikte, mezhep içerisinde bu mezheplerin hepsinden farklı görüşler de bulunmaktadır. Bu makale İbâdiyye mezhebi içerisinde namaza ait farklı ya da dikkat çekici hükümleri delilleri ile birlikte zikretme amacıyla kaleme alınmıştır.
Keywords: Coran -- Commentaires

Tevhid Esası Ekseninde İbâdiyye-Mu‘tezile Etkileşimi - Yoldaş, Mehmet Hanifi; Kubat, Mehmet (Journal of the Near East University Islamic Research Center, 2022)

Hâricî Düşüncede Ilımlılaşma Çabaları ve İbâdiyye’nin Günümüze Kadar Varlığını Devam Ettirmesi Üzerine - Yoldaş, Mehmet Hanifi; Kubat, Mehmet (Journal of the Near East University Islamic Research Center, 2023)
İslâm Tarihinde ilk ayrılık hareketi olarak kabul edilen Hâricîler, ortaya çıktıkları ilk zamanlar bütünlüklerini korumuşlardır. Ancak zamanla kendi içlerinde oluşan farklı düşünceler, mezhepleşme sürecine girdikleri dönemde bir taraftan da fırkalara ayrılmalarını neden oldu. Hariciler, yaşanılan bu iftirak sonucu birbirinde farklı düşüncelere sahip fırkalar olarak varlıklarını sürdürmüşlerdir. Aslında Abdullah b. Zübeyr’e yardım ettikleri tarihten önce de kendi içlerinde farklı düşüncelerin varlığını savunan kişiler bulunmaktaydı. Bu durum beraberinde bir bölünme getirmedi. Belki de kendilerine yönelik olan devlet baskısı ve gittikçe artan şiddet hali, Muhakkime mensubu insanların derin görüş ayrılıklarına savrulmalarına neden oldu. Bir tarafta itidalli davranmayı ve sahip oldukları görüşlerin daha çok insan tarafından kabul edilmesi için davet metoduna önem verenlerin varlığı ile öte tarafta karşılaştıkları devlet şiddetinden dolayı hurûcu zorunlu görenlerin varlığı, Hâricî hareketin fırkalara ayrılması sürecini hızlandırdı. Emevîler döneminde süreklilik arz eden Hâricî isyanları, toplumda infial hali oluşturdu. Ayrıca iman-kebire konuları bağlamında sahip oldukları düşünceler de toplumda kendilerine karşı kızgınlığın artmasına ve nefret duyulmasına sebebiyet verdi. Emevî yönetimine karşı yapılan hurûc girişimlerinin genel olarak başarısızlıkla sonuçlanması ve özellikle öncü kadrolarının yapılan savaşlarda öldürülmesi, sertlik yanlısı olarak kabul edilen Hâricî fırkaların güç kaybetmesini hızlandırdı. Bununla birlikte toplumda Hâricîlere karşı oluşan tepkisel tutumlar kendilerine yeni insanların katılımını engelledi. Zaman içerisinde müntesiplerinin azalması, Hâricîlerin tarih sahnesinden silinme sürecini hızlandırdı. Buna karşılık İbâdiyye, düşünce ve görüşlerinde itidalli davranmasıyla temeyyüz etmiştir. İbâdîler, toplumda kutuplaşmaya neden olacak tutumlardan uzak durmanın gayretiyle öğrenci yetiştirmek ve görüşlerinin toplumun her kesimine ulaşmasının uğraşı içerisinde oldular. Uzak beldelerde davet çalışmalarının başarılı olması ve kurdukları devlet(ler) sayesinde İbâdî düşünce, varlığını devam ettirme imkânına ulaşmıştır. Buna ilaveten ilmî çalışmalar, yetişen âlim şahsiyetler ile mezhebin görüşlerinin anlatıldığı teliflerin ortaya konması da İbâdiyye’nin günümüze ulaşmasında etkili olan faktörler arasındadır. Ezârika, Necedât ve diğer Hâricî fırkaların ömürlerinin kısa olmasına ve günümüze ulaşamamalarına mukabil İbâdiyye, Hâricî düşüncenin itidalleşmesinin somut örneği olarak dile getirilmiştir. Makalemizde Hâricî düşüncede ılımlılaşma çabaları ve İbâdiyye’nin günümüze kadar varlığını devam ettirmesi konusunu ele aldık. Bu konuyu incelerken İbâdiyye’yi Hâricî fırkalardan varsayarak hareket ettik. Hâricî düşüncenin tarih sahnesine çıkışı üzerinde kısaca durduktan sonra Hâricî fırkaların belli başlı görüşlerindeki itidal arayışlarını ortaya koymaya gayret gösterdik. Şiddet ve sertlik yanlısı olarak kabul edilen Ezârika ve diğer Hâricî fırkalar ile mutedil görüşlere sahip İbâdiyye’yi kabul ettikleri belli başlı görüşleri çerçevesinde mukayese ettik. Amacımız, İbâdiyye’nin günümüze kadar varlığını devam ettirmesinde belirleyici olan temel hususları fikirlerin karşılaştırılması noktasında değerlendirmeye tabi tutmaktır. Böylelikle Hâricî düşüncede itidal arayışını ve İbâdîyye’nin günümüze kadar varlığını devam ettirmesinde belirleyici olan etmenlerin tespitini yapmış olduk.

Hâricî Fırkalar ve İzmirli İsmail Hakkı’nın “Fırak-ı Mevcûde-i İslâmiyyeden: İbâdiyye Fırkası” Başlıklı Makalesi - Gökalp, Yusuf; Yilmaz, Sabri; Teber, Ömer Faruk (Turkish Academic Research Review, 2020)
İzmirli İsmail Hakkı, Osmanlı’dan Cumhuriyet’e geçiş sürecinde iz bırakan bilginlerden biridir. O, gördüğü hem medrese hem de mektep tedrisatının sağladığı yetkinlikle felsefenin yanısıra dinî ilimlerinin hemen hemen her dalında eser telif etmiştir. Ayrıca çeşitli dergi ve gazetelerde de makaleler yayınlamıştır. En önemli eseri ise Yeni İlm-i Kelam başlıklı kitabıdır. Adı geçen eserinde fırka ve mezheplere dair bilgiler veren İzmirli, İbâdiyye Fırkası’na da birkaç cümle ile temas etmiştir. O, Mahfil Mecmû’a-i İslâmiyyesi’nin otuz yedi, otuz dokuz ve kırkıncı sayılarında İbâdiyye Fırkası hakkında üç parça halinde bir makale yayınlamıştır. Bu makalesinde İzmirli, klasik dönem İslam Mezhepleri Tarihi yazarlarının yaptığı gibi 73 fırka rivayetine dayalı bir tasnife girişmemiştir. Günümüzde varlığını sürdüren İbâdiyye hakkında bilgi vermeden önce Hâricîlerin ortaya çıkışını tasvirî bir yöntemle açıklamış, sonra da onların din anlayışlarını diğer mezheplerle de karşılaştırarak kısaca ortaya koymuştur. Haricîlerin mümeyyiz vasıflarının tekfir olduğuna dikkat çeken İzmirli, bu tutumlarından dolayı kendi aralarında da sürekli ayrılığa düştüklerini ifade etmiş, neticede katı ve dışlayıcı tutumu terk ederek daha makul bir tavır benimseyen İbâdiyye’nin günümüze kadar yaşadığını vurgulamıştır.

İbazilik Araştırmaları - Nāmī, ʿAmr Khalīfa al- (Astana Yayınları, 2021)

Kuzey Afrika İbâdiyye’sinde Kelâmî Düşünce - Benras, Mahmoud (Marifetname, 2023)
İbâdiyye, köken itibariyle ilk İslâm mezheplerinden olup günümüze kadar varlığını koruyabilen az sayıdaki İslam mezheplerinden biridir. İbâdiyye mezhebi günümüzde Umman Sultanlığı, Kuzey Afrika ve Tanzanya gibi farklı bölgelerde yaşam alanı bulmaktadır. Ancak İbâdîler ile ilgili yapılan araştırmalar diğer mevcut ve mensubu kalmamış fırkalara nazaran daha az sayıdadır. İbâdiyye, hicri birinci yüzyıla kadar dayanan ve büyük fitne olayları diye bilinen hadiseden sonra ortaya çıkan bir gruptur. Bu grup ilk dönemde Hâricîlerin yanında yer alırken zamanla siyasi ve düşünce yapısı itibariyle onlardan ayrılmıştır. Hâricîler erken dönemden itibaren tarih sahnesinden silinmelerine rağmen İbâdîler bugüne kadar varlıklarını sürdürmeyi başarmışlardır. Fakat birçok araştırmacı, İbâdîlerin hâlâ Hâricîlerin bir kolu olarak varlıklarını sürdürdüklerini düşünmektedir. Bu makalede Kuzey Afrika İbâdîlerinin kelâmi düşünceleri ele alınmıştır. İbâdîler genel olarak Hâricîlerden siyasi ve ideolojik olarak ayrılmışlardır. Özel olarak Kuzey Afrika İbâdîleri, Hâricîlerden ve aynı zamanda genel İbâdîlerden farklılıklarıyla ayırt edilmektedir. Bu farklılıkların özlerini anlayabilmek için arkasında duran ve yol gösteren düşünceyi tespit etmek gerekir. , Ibadiyya is one of the earliest Islamic sects and one of the few to have survived to the present day. The Ibadiyya sect is still active in many places, including Tanzania, the Sultanate of Oman, and North Africa. Despite all of this information, fewer studies on Ibadis exist than on other extant and non-member sects. An Islamic group known as the Ibadiyya first appeared following the so-called “great acts of sedition” (büyük fitne) in the first century AH. This group initially supported the Kharijites, but over time, it gradually shifted away from them in terms of politics and mindset. Even though the Kharijites were exterminated from the historical scene at an early age, the Ibadis have survived until the present. However, according to many researchers, the Ibadis still exist as a branch of the Kharijites. In this study, the theological thoughts of North African Ibadis are discussed. Since the Ibadis and Kharijites generally held different ideological and political perspectives. And the North African Ibadis in particular are distinguished from the Kharijites as well as from the general Ibadis by their differences. And it is essential to understand the underlying and guiding thinking behind these differences in order to understand their essence.

Hâricîliğin Ortaya Çıkışı ve İbâzî Anlayışında Hâricîlik Yorumu - Ölmez, Sadi (Van İlahiyat Dergisi, 2022)
Her ne kadar Hz. Peygamber döneminde yaşanan bir ganimet taksimi sonucunda Hâricî anlayışının ortaya çıktığı iddia edilmişse de bir fırka olarak zuhur etmeleri Sıffin savaşında olmuştur. Hz. Ali ve Muâviye arasındaki tahkim meselesinde ‘‘Hüküm ancak Allâh’ındır’’ şiarıyla şöhret kazanan bu oluşum Muaviye’nin Hz. Ali’ye karşı isyanını geride bırakacak kadar ön plana çıkmıştır. Öyle ki Sıffin savaşı denilince araştırmacılar Muâviye ve yaptıklarından çok Hâricîler ve yaptıkları üzerinde durmaktadırlar. Bunun birçok sebebi olmakla birlikte, Hâricîlik ve Hâricîlerin genellikle Sünnî kaynaklar çerçevesinde değerlendirilmesidir. Hâricilik ve Hâricîler konusunda objektif olabilmenin yolu bizzat Hâricîlerin ya da Hâricîlerle bağlantılı fırkaların kaynaklarına müracaat etmek olduğunu söyleyebiliriz. Hâricîler, itikadi veya fıkhi bir mezhep olarak sistemleşen bir oluşum değildir. Ancak Hz. Ali’den ayrılıp Harûrâ denilen yerde toplanan gurup arasında daha sonraları İbâzî adıyla bilinecek olan mezhebin öncüleri de yer aldığı için, İbâzî mezhebi Hâricî bir fırka olarak bilinmektedir. Hicrî 64 senesinde Harûrâ ehli kendi arasında fırkalara ayrılmıştır. Bu ayrışmanın temel sebebi, özellikle Nâfi’ b. Ezrâk’ın şiddeti meşru görüp kendileri gibi düşünmeyen diğer Müslümanları tekfir etmesi, kanlarını, mallarını ve ırzlarını helal saymasıdır. Bu ayrışmadan sonra Hâricîler Ezârikâ, Sufriyye, Necdiyye/Necedât ve İbâziler şeklindeki isimlendirmelerle anılmışlardır. İbâzîler radikal tutumlarından ötürü bu fırkalardan beri olduğunu özellikle belirtmiştir. Abdullah b. İbâz ve Emevî halifesi Abdulmelik b. Mervân arasında geçen yazışmalarda bu durum özellikle vurgulanmıştır. Ancak Hâricîlik konusu ele alınırken bu ayrışmanın niçin olduğu göz ardı edilmiş olup, ılımlı bir anlayışa sahip olan İbâziler, şiddet ve tekfir yanlısı olan diğer Hâricî fırkalarla aynı kategoride değerlendirilmiştir. Yine söz konusu yazışmalarda yer aldığı üzere İbâzîler böyle bir genellemeye şiddetle karşı çıkmış ve kendilerinin diğer Hâricî fırkalardan ayrı bir şekilde değerlendirilmeleri gerektiğini belirtmişlerdir. Çalışmamızda İbâzîlerin bu tutumuna ve gerekçelerine yer verilmiş olup, gerek kendi kaynakları gerekse de Sünnî kaynaklar referans gösterilerek izah edilmeye çalışılmıştır. Diğer önemli bir husus ise İbâzîler Hâricî olarak isimlendirilmek istemezler. Onlar kendilerini Şurât, Ehlu’l-İstikâme, Hâruriye ve Vehbiye olarak isimlendirilmeyi daha uygun görmüşlerdir. Günümüze kadar ulaşabilmeyi başaran İbâzî mezhebi Hâriciler ve Hâricîlik konusunda özgün görüşlere sahip olmakla birlikte, kendilerini Hâricî olarak görüp görmedikleri konusunda da fikir beyan etmişlerdir. Ayrıca Hâricîliğe yaklaşımları ve tanımlamaları Sünnî kaynaklarda zikredilenle farklılık arz etmektedir. Hâricîlerle olan bu bağlantıları ve günümüze kadar ulaşmış olmalarından ötürü objektiflik açısından Hâricilik konusunda İbâzî kaynaklara müracaat etmek bir gerekliliktir. Ancak İbâzîlerin daha çok Sünnî kaynaklara bağlı kalınarak tanıtıldığını söyleyebiliriz. Böyle bir yaklaşım ise İbâzîlerin doğru anlaşılmamasının yanı sıra onların başta Ezârikâ olmak üzere diğer Hâricî fırkalarıyla bir tutulmasına da neden teşkil edebilir. Bu çalışmamızda İbâzilerin, Hâricî ve Hâricilik konusuna yaklaşımları ve kendilerini Hâricî bir fırka olarak görüp görmediklerini bizzat onların kaynaklarını temel alarak ele almaya çalışacağız.

Hâricî ve İbâzî Literatüre Dair Bir Kavram Tespit Denemesi - Ağirkaya, Güven (Eskiyeni, 2022)
İslam düşünce tarihinin ilk oluşumlarından biri Hâricîlerdir. Onlar ilk olarak Sıffin’de tahkim hadisesi üzerine Hz. Ali’den ayrılmış daha sonra ise kendi aralarında ihtilaf ederek bölünmüşlerdir. Onların kimi kılıç kalkan taraftarı olup kendilerinden olmayanlara karşı son derece sert ve katı bir yolu benimserken, kimi de daha mutedil bir yaklaşım içerisinde olmuştur. Özellikle marjinal bir grup olarak maruf olmuş Hâricîlerin mutedil kanadını temsil eden İbâzîler varlıklarını günümüze kadar sürdürürken, mutedil olmayanlar zamanla tarihe karışmışlardır. İbâzîlik tarih boyunca Hâricîliğin gölgesinde azınlıkta bir mezhep olarak kalmakla beraber kendilerine has dinî ve entelektüel bir literatür oluşturmayı başarmış bir oluşumdur. Tarihi süreçte Hâricî-İbâzî bağlamında günümüze ulaşmış literatürün hemen tamamı İbâzîlere aittir. Ülkemizde özellikle son dönemlerde İbâzî literatüre dönük akademik bir ilgi söz konusudur. Bir literatürün incelenmesinde en öncelikli hususlardan biri ilgili alandaki terminolojidir. Zira lafızlar tutarlı bir sisteme sahip düşünce teşekküllerinin anlam örgüsüne girdiklerinde ilk vaz edildikleri anlamlardan uzaklaşarak farklı işlevsellikler kazanırlar. Müşterek kavramların düşünce ekolleri tarafından kendi entelektüel birikimlerinde farklı anlamlarda kullanılması ise mezkûr durumu daha da ehemmiyetli hale getirir. Binâenaleyh araştırma konusu yapılmış bir literatürün doğru mütalaa edilmesi ancak terminolojisinin kendi düşünce örgüsünde tanımlanıp anlaşılmasıyla mümkündür. Bu bağlamda İbâzîler kendi literatürlerini aynı zamanda kendilerine has bir terminolojiyle oluşturmuşlardır. Bu araştırmada, İbâzîlikle ilgili okumalarda sıkça tesadüf edilecek kavramların derlenip mümkün olduğunca kendi kaynakları doğrultusunda medlullerinin tespit edilmesi hedeflenmiştir. Burada özellikle araştırma konusu yapılan, mezhep müellifleri tarafından İbâzîlere has anlamlarla kullanılan kavramlardır. Çalışma, isminden de anlaşıldığı üzere, İbâzîlere ait bütün kavramları tespit etme gayesi gütmemiştir. Özellikle İbâzîlere has kullanım ve muhtevaları olan kavramların tespitine ağırlık verilmiştir. Tespit edilen kavramlar, Türkçe telaffuz ve kullanımları dikkate alınarak alfabetik sıraya konulmuştur. Ancak özellikle beraber kullanımı yaygınlaşmış ve muhtevaları birbiriyle ilişkili bazı kavramlar bir arada verilmiştir. Çalışma yürütülürken ulaşılan İbâzî eser ve sözlükler tarama yöntemi kullanılarak incelenmiş ve gerekli görülen yerlerde mezhep dışı eserlere başvurularak karşılaştırmalar yapılmıştır. Genel itibariyle iki ana bölümden müteşekkil olan çalışmanın giriş ve birinci bölümünde İbâzîlik ve ıstılah kavramı hakkında kısa bilgiler verilmiş; ikinci bölümde ise tespit edilen kavramlar üç gruba ayrılmış olarak maddeler halinde serdedilmiştir.
Keywords: Kharijisme

İbâzî Tefsirlerde İ'câzü'l-Kur'an - Altun, Fatih; Atmaca, Gökhan (Tasavvur / Tekirdağ İlahiyat Dergisi, 2022)
İslam alimleri; Kur’an’ın evrenselliğini, erişilmez üstünlüğünü ve ilahî kelam olduğunu ifade eden i‘câzü’l-Kur’an üzerinde önemle durmuşlar, yetiştikleri ortam ve ilmi birikimleriyle Kur’an’ın i‘câzını anlamaya çalışmışlardır. Bu konuda, İslam tarihinin erken döneminde teşekkül eden ve günümüzde varlığını devam ettiren İbâziyye mezhebine mensup müfessirler de çaba göstermişlerdir. Bu makalede İbâzî müfessirlerin i‘câzü’l-Kur’an’a yaklaşımlarının incelenmesi hedeflenmiştir. Bununla birlikte İbâzî tefsirlerde ve bazı Sünnî kaynaklarda i‘câz, mucize ve tehaddînin neler olduğu tespit edilmeye çalışılmış ve bu iki ekolün görüşlerinin kıyaslanması amaçlanmıştır. Araştırmanın sonucunda İbâzî müfessirlerin Kur’an’ın metin ve muhtevasıyla tehaddîde bulunduğu, benzerinin meydana getirilemeyeceği ve kıyamete kadar geçerli bir mûcize olduğu hususunda aynı kanaati taşıdıkları anlaşılmıştır. Ayrıca İbâzî müfessirlerle Sünnî âlimlerin i‘câzü’l-Kur’an’a bakış açılarının benzer olduğu görülmüştür. Bunun istisnası, İbâzî müfessirlerden Ettafeyyiş’in tehaddî ile halku’l-Kur’an arasında kurduğu ilişkidir. İbâzî ve Sünnî alimlerin görüşlerindeki benzerliğin çokluğu, i‘câzü’l-Kur’an’a tenzihi bir anlayışla yaklaşmaları ve tefsir kaynaklarının aynı olmasıyla; görüşlerindeki farklılığın sebebi ise mezhebi düşüncenin etkisiyle açıklanabilir.
Keywords: Coran -- Commentaires

Erken Dönem İbâzî Bi̇lgi̇nleri̇ - Önemli̇, Kadri (Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 2020)
Abdullah b. İbâd et-Temimî’ye nisbet edilen İbâziyye fırkası aslında Basra’nın ünlü âlimlerinden Cabir b. Zeyd el-Ezdî el-Umânî tarafından kurulmuş ve sistematize edilerek, Emevîlere yönelik mutedil bir siyaset takip etmiştir. İbâzilik, teşekkül döneminden itibaren itikâdî kimliklerin oluşmasında ve bu inanç sisteminin sonraki nesillere aktarılmasında İbâzî âlimleri rolü yadsınamaz. Fikirlerinde mutedil bir bakış açısı ile diğer dinî gruplarla uzlaşmayı tercih eden bu âlimler, fikir alışverişinde hoşgörüleriyle temayüz etmişlerdir. İbâziliği anlamak için fikrî İtikâdî ve ameli boyutunu bir bütün şeklinde mütalaa edilmesi gerekir. İlk dönem İbâzî âlimler, amelin imanın bir rüknü olduğunu, ahiret hayatının kazanılmasında inanç ve eylemin bir arada olması gerçeğini hep vurgulamışlardır. İbâziler, kendilerini Hâricî bir fıkra olarak anılmalarını istemezler. Tahkîm hadisesinde Hz. Ali’den ayrılan ve Muhakkime-i Ulâ olarak bilinen fırka içinde bulunan Hâricîlerin aşırı grubu olan Ezârika’dan kendilerini ayrı tutarak, Müslüman fırkalar ile mutedil münasebetler içinde olmayı ilke edinerek, İbâzî adı altında ayrı bir grup olarak şekillenmişlerdir. Bu çalışmada erken dönem İbâzȋ düşüncesinin oluşmasında öncülük eden, Abdullah b. İbâz, Câbir b. Zeyd, Salim b. Zekvân, Ebû Ubeyde Müslim b. Ebî Kerîme et-Temimî, Rebî b. Habîb, İbn Sellâm el-İbâzî, Ebû Hafs Amrûs b. Feth en- Nefûsî, Ebî Hazer Yağlâ b. Zeltâf’ el-Vesyanî hakkında muhtasar bilgi verilecektir. Erken dönemde İbaziyye’nin yazı geleneği diğer fırkalara nisbeten daha az gelişmiş olduğundan fırkanın görüşleri ve liderleri hakkında yazılan kaynaklar sınırlıdır. Makalede ilk dönem İbâzî kaynakları tarama yöntemi kullanılacaktır. İbâzilik hakkında kısaca bilgi verildikten sonra, İlk dönem İbâzî âlimlerinden bahsedilecektir. Makaleye konu olan bilginler erken dönemde İbaziyye’nin teşekkülünde önemli rol üstlenen liderlerle sınırlı tutulmuştur.
Keywords: Sources -- Ibadisme

Ebû İshâk İbrâhîm Ettafeyyiş ve “el-Fark Beyne’l-İbâziyye ve’l-Havâric” Adlı Eseri - Tarik, Ramazan; Doğrusözlü, Zekeriya (Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi, 2020)
İslam Tarihi’nin oldukça erken döneminde siyasi çekişmelerin dini sonucu olarak neşet bulmuş ilk mezhebi oluşumun Hâricîlik olduğu bilinir. Daha çok, çoğunluğa ve siyasi otoriteye karşı almış olduğu muhalif pozisyonu ile temayüz eden bu mezhep kendi bünyesinde bütünlüğü sağlayamamış, kısa süre içerisinde bölünmeler yaşayarak Acâride, Ezârika, Necedât, Sufriyye ve İbâziyye gibi birçok kola ayrılmıştır. Anarşist ve dışlayıcı karakterlerinden ötürü bu fırkalar, İslam toplumun nezdinde karşılık bulamamış ve dolayısıyla da varlıkları kısa sürmüştür. Ancak bunlar içerisinde, diğerlerine nazaran itikadi ve siyasi olarak mutedil olan İbâziyye, Umman ve Cezâyir gibi, Arap yarımadasının güneyiden Kuzey Afrika’ya kadar birçok bölgeye yayılarak varlığını günümüze değin idame ettirebilmiştir. Diğer taraftan bağlı bulunduğu Hâricilik ile arasındaki aidiyet ve mensubiyet polemiklerini de günümüze kadar taşımışlardır. İbâzî alimleri, tarihteki olumsuz imajı ve isimlendirmeden kaynaklanan menfi çağrışımlardan dolayı, İbâzîliğin Hâricîliğin bir kolu olduğu yönündeki genel kabule karşı itirazlarında elbette haklılık payları vardır. Ancak, düşünce ve zihniyet bazlı farklılaşmalar olsa da, İbâzîliğin organik olarak Harîciliğin bir kolu olduğu makalat sahibi müelliflerince müsellemdir. Yanı sıra, İbâzîliğin Hâricîlikten teberri çabaları güncelliğini korumaktadır. Fırkaların veya mezheplerin ne oldukları ve ne olmadıkları üzerinden kendilerini özgün bir şekilde ifade ettiği bu tür çabalar, onların içerden tanınmasına katkıda bulunacağından, İslam Mezhepleri Tarihi’nin ilgisini hak etmektedir. Çalışmamızda, söz konusu Hâricîlikten teberri çabalarından biri olarak değerlendirdiğimiz Ebû İshâk İbrâhîm Ettafeyyiş’in “el-Fark Beyne’l-İbâziyye ve’l-Havâric” adlı eseri ele alınmıştır. İlk olarak, müellifin hayatı ve ilim dünyasına yaptığı katkılar hakkında bilgiler verilmiştir. Daha sonra mezkûr risâlenin tercümesi yapılmış ve yazarın eserdeki iddiaları esas alınarak değerlendirilmiştir.

İbâzî tefsirlerde Kur'an ilimleri = Qur'anic sciences in Ibāzî's tafsīrs - Altun, Fatih (Sakarya Üniversitesi, 2023)
Çalışmada, İbâzî müfessirlerin Kur'an ilimlerine yaklaşımlarının incelenmesi ve bu konulardaki görüşlerinin ortaya konulması hedeflenmiştir. Ulaşılan veriler Sünnî alimlerin görüşleriyle kıyaslanmıştır. Ayrıca İbâziyye'nin Hâricî bir fırka olup olmadığı da gözetilen hedeflerdendir. Çalışmada sekiz İbâzî müfessire ait on tefsir üzerinden Kur'an ilimleri tespit edilmiştir. Konu, Kur'an'ı tarih, lafız ve mana açısından inceleyen ilimler yönüyle ele alınmıştır. Tezin birinci bölümünde mezhebin ortaya çıktığı siyasî, dinî ve sosyal duruma, kısaca tarihine, Hâricîlerle ilişkisine, itikadî, siyasî ve halku'l-Kur'an görüşlerine yer verilmiştir. Bu bölümde İbâzî ve Sünnî kaynaklarla mezhep tanıtılmıştır. İkinci bölümde İbâzî müfessirler ve tefsir çalışmaları araştırılmış, İbâzî tarihi boyunca telif edilen tefsir eserleri ve müellifleri tanıtılmıştır. Üçüncü bölüm İbâzî müfessirlerin Kur'an ilimlerini ele alışlarına ve yorumlamalarına tahsis edilmiştir. Onların Kur'an ilimlerine bakışı ve bu ilimlerle ulaştıkları sonuçlar ortaya konulmuştur. Araştırma sonunda, ilk teşekkül döneminde Hâriciyye ve İbâziyye'nin seleflerinin aynı grup olduğu, İbâziyye'nin itikadî ve siyasî yönden Hâriciyye ile örtüşen ve örtüşmeyen görüşlerinin bulunduğu tespit edilmiştir. Yalnızca bu fikirler esas alınarak "İbâziyye, Hâriciyye'nin bir koludur" sonucuna varmak doğru bir değerlendirme olmaz. Hâricîlerin en belirgin vasıfları, kendileri gibi düşünmeyen dindaşlarına bakıştaki sert tutumlarıdır. Ötekine hayat hakkı tanımayan Hâricî anlayış, İbâzî tasavvurunda kabul görmemiştir. Mezhebî taassupla hareket etmeyen İbâzî müfessirler, oldukça geniş ve farklı mezheplere ait tefsir literatüründen beslenmiş; Kur'an'ın mesajlarını kapsamlı ve sahih olarak algılama, yorumlama ve onlardan hüküm çıkarmada Kur'an ilimlerini referans almışlardır. İbâzî müfessirlerin Kur'an ilimlerine yaklaşımı, genellikle Sünnî gelenekle benzer bir perspektif arz etmektedir.
Keywords: Coran -- Commentaires

Abbasi-Harici ilişkileri ve Kuzey Afrika`da kurulan Harici hanedanlıkları (Midrârîler, Rüstemîler) - Ay, Abdulhadi (Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2020)
Bu çalışmada, Abbasi-Harici ilişkileri ve Kuzey Afrika'da kurulan Midrârîler ve Rüstemîler hanedanlıkları incelenmektedir. Bu tez çalışması; giriş ve dört bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın giriş bölümünde konunun daha iyi anlaşılabilmesi için Haricilik, Hariciliğin ortaya çıkışını hazırlayan sebepler, temel görüşleri, karakteristik özellikleri ve fırkalara ayrılmaları, Afrika ve Mağrib'in coğrafi durumu, Midrârî ve Rüstemî Devleti'nin kuruluşundan önce Kuzey Afrika'nın durumu ele alınmıştır.Birinci bölümde Abbasi-Harici ilişkisi, Abbasiler dönemi Harici isyanları ve siyasi faaliyetleri üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde tezin ana konusunu ihtiva eden ve Emevilerin Arap ırkçılığına karşı bir tepki olarak Harici Sufrilerin kurdukları Midrari Devletinin siyasi, sosyal, kültürel, ekonomik vs. yönleri ele alınmıştır. Üçüncü bölümde h.160/m.777 yılında Abdurrahman b. Rüstem tarafından kurulan Tahert merkezli Rüstemi Devleti'nin siyasi, sosyal, kültürel, ekonomik vs. yönleriyle ele alınmaya çalışılmıştır.Çalışmanın son bölümü olan dördüncü bölümde ise, Midrari Devleti ile Rüstemi Devletinin komşu devletlerle olan münasebetleri ele alınmıştır. Anahtar KelimelerHariciler, Abbasiler, Kuzey Afrika, Midrariler, Rüstemiler
Keywords: Dynastie rustumide

Ehl-İ Sünnet Ve İbâdi̇yye'ye Göre Hadi̇s-Ma'mer b. Râşi̇d'i̇n Câmi̇'i̇ (ö.153h./770) Ve Er- Rebî'b. Habîb'i̇n Müsned'i̇ (ö.171h./788) Örneği̇ - Alia, Sereen (İstanbul Üniversitesi, 2020)

İbâziyye'nin hadis anlayışı - Peker, Rabia (Bursa Uludağ Üniversitesi, 2020)
İbâziyye, Hâricî grupların içinde neşet etmiştir. Ehl-i Sünnet'e karşı muhalif olsalar da Hâricîler gibi aktif olarak savaşmayan, kuûdu tercih eden bir gruptur. Bu sebeple merkeze uzak dursalar da günümüze kadar ulaşmayı başaran bir gruptur. Ehl-i Sünnet'e ibadet ve itikatta olan yakınlıkları, Haricî bir gelenekten geliyor olmalarına rağmen mutedil anlayışları ve bir ilmi birikime sahip olmaları günümüze ulaşmasındaki diğer etkenlerdir. Ülkemizde ise bu mezhep hakkında yapılan çalışmaların azlığı dikkat çekmektedir. Ancak yapılan çalışmalar mezhebi daha yakından tanımak adına sürekli olarak artmaktadır. Bizim tezimizde bu çalışmalara katkı sağlamayı amaçlamaktadır. Tezimizde İbâzîler nezdinde en önemli fıkıh usulü kitabı olan el-'Adl ve'l-insâf 'ı inceleyerek hadis anlayışlarına dair geniş bir yelpaze sunmayı hedeflemekteyiz. Giriş kısmında mezhebin ortaya çıkışını, birinci bölümde hadis kaynaklarını ve devamında hadisi nasıl kullandığını göstererek hadis anlayışları ortaya konmaya çalıştık. Sonuç bölümünde de çıkarımlarımıza yer verdik.

Hâri̇cîli̇k Anlayişinin Kökenleri̇ Ve Günümüzdeki̇ Yansimalari - Çalişkan, Necmettin; Okşar, Yusuf (BEÜ İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2020)
İslam coğrafyasının parçalanmışlığı, politik, ekonomik ve bilimsel açıdan geri kalmışlığı içerisinde müslümanların değişen dünyaya uyum sağlama noktasındaki sorunları gün geçtikçe derinleşmektedir. Bu itibarla dünyanın hızla değişen konjonktürel yapısı içerisinde var olma mücadelelerinin bir örneği olarak köktenci oluşumların temellerinin hem Kur’ânî referansları hem de mezhepler tarihi açısından nasıl tahlil edilmesi gerektiği, bir problem olarak karşımıza çıkmaktadır. Zira bu radikal yaklaşımın kendi içerisinde örgütlenme ve “militan devşirme” reflekslerinin altında İslâmî söylemlerin olması, konunun Hâricî düşüncenin evrimi açısından incelenmesini gerekli kılmıştır. Radikalizm ve fundamentalizmin ortaya çıkmasında psikolojik ve bireysel etmenlerin yanında siyasî, ekonomik ve kültürel birçok değişken rol oynamaktadır. Ancak daha da dikkat edilmesi gereken hususun, radikal söylemlerin Kur’ân âyetleri ile temellendiriliyor olmasıdır. Zira kendilerine böyle bir söylem geliştirenlerin dinin ana kaynağına dayanıyor olmalarının altında yatan sebepler ciddi bir şekilde irdelenmelidir. Kuşku yok ki her bir başlığı ele almak çalışmanın sınırları açısından mümkün görünmemektedir. Bu itibarla bu çalışmanın temel hedefi, problemin mezheplerle ilgili kısmını ele alarak İslam’ın özüne aykırı olarak gelişen yönlerini ve geçmişten günümüze gelen benzer dini söylemlerle ilgili temellerini ortaya koymaktır. Ayrıca itikadı, ilmihale dönüştürme, ilâhî metni literal okuma ve katı hadisçiliğin Hâricî anlayışa benzeşen ve ayrışan yönleri de ele alınmıştır. Araştırmanın mahiyeti betimsel nitelikli olduğu için çalışmada ağırlıklı olarak doküman taraması yapılarak içerikler değerlendirilmiştir. Yapılan araştırma ve değerlendirmeler sonucunda ortaya çıkan temel çıkarımlardan birisi, sosyal, siyasî ve kültürel açıdan bir tecdit ve ıslah hareketi olarak batılı referansları da kullanarak aydınlanmacı bir yaklaşımla, İslam dünyasını ayağa kaldırmaya çalışan birtakım oluşumların; zamanı bir noktada dondurmak ve Kur’ân âyetlerini kendi ideolojik söylemleri için basamak yapmalarıdır. Bu durum hem ilerlemeyi hem de sorunları kendi bütünlüğü içerisinde çözmeyi imkânsız hale getirmektedir. Böyle bir imkansızlık içerisinde araştırmada, Hâricîlik zihniyetinin ortaya çıkardığı temel sorunlar ve sorunlara yol açan sebepleri üzerinde durularak günümüzde aşırı ve radikal tutumların ortadan kalkması için çözüm yolları gösterilmiştir , The problems of Muslims in adapting to the changing world are deepening day by day due to the fragmentation of Islamic geography, political, economic and scientific backwardness. In this respect, how the foundations of fundamentalist formations should be analyzed in terms of the history of sects as an example of the struggles of existence within the rapidly changing cyclical structure of the world emerges as a problem. The fact that this radical approach has its own Islamic discourses under the reflexes of organization and militant recruitment within itself has made it necessary to examine the issue in terms of the evolution of external thought. In addition to psychological and individual factors, many political, economic and cultural variables play a role in the emergence of radicalism and fundamentalism. However, it should be noted that radical discourses are based on the Qur’anic verses. The reason behind the fact that those who develop such a discourse is based on the main source of religion should be seriously examined. There is no doubt that it is not possible to deal with each topic in terms of the limits of the study. In this respect, our aim is to examine the part of the problem related to sects and to reveal the foundations of fundamentalism related to similar religious discourses from the past to the present. It also examines creed, conversion to the catechism, literal reading of the divine text, and divergent aspects of rigid hadithism that resemble the External understanding. For this reason, in this descriptive study, the contents of the document will be evaluated by document scanning. What draws our attention here is that some formations that try to lift up the Islamic world with an enlightenment approach by using western references as a social, political and cultural transformation and correctional movement; to freeze time at some point and to make the Qur’anic verses a step for their own ideological discourse. This makes it impossible to progress and solve problems in their entirety.
Keywords: Kharijisme

Zimmermann, Wolfgang et Gabriele Goldfuß, Magisches Musandam : Omans ferner Norden - Klinger, Thibaut (Arabian Humanities, 2023)
C’est un livre singulier que vient de publier au soir de sa carrière le géographe Wolfgang Zimmermann, associé à Gabriele Goldfuß, son épouse, universitaire spécialiste du bouddhisme, aux éditions allemandes Georg Olms, qui édite notamment la série d’ouvrages Studies on Ibadism and Oman. Le titre Magisches Musandam : Omans ferner Norden (Musandam magique : l’extrême Nord d’Oman) pourrait être celui d’un coffee-table book selon la terminologie anglo-saxonne : s’il présente près de 200 photogra...
Keywords: Recension

Partnership for Heritage. Documentation and heritage management for the protection of the Nafousa Mountains (Libya) - Hadia, Mahmoud; Masoud, Ahmed M. (Réécrire l’histoire de l’espace libyen au Moyen Âge, 2024)
Keywords: Bibliothèques -- Djebel Nefousa

The jurisprudential corpus and the history of Ibadism in medieval Libya: additions and difficulties - Khlifi, Houcine (Réécrire l’histoire de l’espace libyen au Moyen Âge, 2024)
Keywords: Fiqh -- Libye -- 8e siècle

الدور الحضاري لدولة بني رستم في المغرب الأوسط - جرار, عبد اللطيف (مجلة جامعة فلسطين للأبحاث والدراسات, 2023)
This research presents a part of the history of the Middle Maghreb, showing the civilizing role of the Bani Rustum state, which was established in the Nafusa Mountains, and took the city of Tahert as its capital. With the great efforts dedicated by the rulers of the Rustumid state to flourishing the capital city of Tahert, it had later become a center for various sciences, as well as a strong intellectual and cultural hub. يَعرضُ هذا البحثُ جزءًا من تاريخ المغرب الأوسط مُبيِّنًا الدَّورَ الحضاريّ لدولة بني رستم، الّتي قامت في جبل نفوسة، واتَّخذتْ من مدينة تاهرت عاصمةً لها، التي أصبحت - فيما بعد- مركّزاً لشتّى العلوم، بوصفِه قاعدةً فكريّةً ثقافيَّةً مَتينةً، كان قد سجَّلَ أئمَّة الدَّولة الرَّستميَّة خلالها المَثلَ الأعلى، والقُدوةَ الحسنة لأتباعهم، وعكستْ هذه النَّهضةُ الحضاريَّةُ على الحياةِ الاجتماعيَّة داخلَ المُجتمع المغربيّ تطوُّرًا في الحياة العلميَّةِ الاجتماعيَّةِ والاقتصاديَّة، فتحوّلتْ مناطقُ نفوذِ الدَّولة الرستمية، والمناطق المجاورة لها، إلى حواضر وعامره بالسَّكان، ومزدهرة اقتصاديّا، فهاجر إليها التَّجار، والعلماء والطّلبة من جميعِ أنحاء العالم الإسلاميّ.
Keywords: Dynastie rustumide

The Reading of an Ibāḍī Sufi Mawlid Text and Its Controversial Legacy in Oman: Abū Muslim al-Bahlānī’s (1860–1920) al-Nashʾa al-muḥammadiyya - Jordan, David (The Presence of the Prophet in Early Modern and Contemporary Islam, 2023)
In contrast to Sunnī and Shīʿī communities, Ibāḍīs in Oman refrain from any pompous celebration of the Prophetic birthday. Instead, they see the call to follow the example of the Prophet and to adhere to his Sunna as the only legitimate way of expressing love and respect for Muḥammad. For centuries, Ibādīs have used the occasion of the Prophet’s birthday to gather in mosques or at home for the reading of mawlid texts about Muḥammad’s biography. Interestingly, several prominent Ibāḍī scholars became deeply influenced by Sufi thinking during a period of Ibāḍī renaissance and reform in the late nineteenth century. One of them, the well-known Zanzibari qāḍī and Oman’s most important poet Abū Muslim al-Bahlānī (d. 1920) produced al-Nashʾa al-muḥammadiyya, a mawlid text that is saturated with Sufi ideas and emerged as the textual Ibāḍī standard for the celebration of the Prophet’s birthday. This chapter offers a historical and ethnographic study of Bahlānī’s merger of Ibāḍism and Sufism as part of a wider mawlid renaissance in the Gulf region and along the East African coast. It traces al-Nashʾa al-muḥammadiyya’s role in the nation building process and its religious adaptation in twentieth century Oman, thereby highlighting a shift in Ibāḍī scholarly attitudes toward the Prophet.
Keywords: Poésie religieuse omanaise

جابر بن زيد في خطاب المدونة الإباضية بالمغرب الإسلامي - عبدو, بدر الدين; براني, عبد النبيل (مجلة البحوث التاريخية, 2023)
يتناول هذا البحث خطاب المدونة الإباضية في المغرب الإسلامي بشأن جابر بن زيد؛ الشخصية الجدلية في التاريخ الإسلامي، حيث يتبناه كل من التراث السني كتابعي ثقة روى الحديث عن مجموعة من الصحابة، وتتبناه المدونة الإباضية على أنه مؤسس المذهب والجماعة، ولا يسعى هذا البحث إلى إثبات أو نفي إباضية أو سنية جابر بن زيد إنما يسعى إلى معرفة البنية الخطابية التي اعتمدها كل فريق، خاصة تلك الموجودة في المدونة الإباضية ويسعى من خلال تتبع مجموعة من النصوص في المدونة الإباضية لإبراز الخطاب الذي اعتمدته هذه المدونة بشأن جابر بن زيد في مختلف العصور، وعن كيفية تطوره، وأنساق دلالاته الاصطلاحية، والسياق الاجتماعي والسياسي والثقافي الذي أثر وتأثر به الخطاب الإباضي، وسيحاول الباحث في الأخير تفكيك بنية الخطاب الظاهرة والمضمرة التي تكَوَّن منها الخطاب الإباضي، مثل: الكرامة، والجماعة، والآخر، والسلطة، والمخيال، والحنينية.

دراسة كوديكولوجية لنماذج من التملكات و تداول مخطوطات من خزانة البكري منطقة مزاب جنوب الجزائر Codicological Study of Ownership Models and Manuscripts Circulation in Al-Bikri Library in the M'Zab Region in Southern Algeria - حمو علي, كمال; علاهم, رابح (مجلة البحوث التاريخية, 2023)
يتضمن الكتاب العربي المخطوط تملكات و تقاييد تداوله بين القراء و هي معطيات كوديكولوجية تقدم للباحثين بالكتاب العربي المخطوط معلومات قيمة من خلال الدرس الكوديكولوجي، الذي يضمن التحليل الدقيق بطريقة علمية للوصول إلى نتائج علمية مفيدة، تمت الدراسة على نماذج التملك بمخطوطات خزانة البكري، حيث عرّفنا الكوديكولوجيا و مجالها و قدّمنا لمحــــــة عن الخزانة، ثم قمنا بعرض عن صيغ التملك، و أشكاله و مميزاته، ختاما إستعرضنا النتائج وأهم الفوائد الكوديكولوجية لتقاييد التملك. The Arabic manuscript book includes possessions and ownership restrictions that were exchanged between readers, and these are thecodicological data that provide valuable information to researchers of the Arabic manuscript book through codicological study, which ensuresaccurate analysis in a scientific way to reach useful scientific results. The study was conducted on models of possession in the manuscripts of Al-Bikri Library. We introduced codicology and its field, and presented an overview of the library, then we presented the forms of possession, their types, and features. Finally, we reviewed the results and the most important codicological benefits of ownership restrictions.
Keywords: Bibliothèques -- Mzab

Documenting Pluralistic Cultural Heritage in Djerba, Tunisia - Tlili, Safouane (American Society of Overseas Research (ASOR), 2023)
ASOR's implementing partners highlight the importance of pluralistic heritage through documentation projects
Keywords: Monuments -- conservation -- Djerba

The Historical Development of the Ibāḍī School of Islam in Oman - Maawali, Al Muatasim Said Saif al- (2023)
Oman is a country which is acclaimed for its high level of interreligious tolerance, despite being theologically conservative. During this lecture, Mr. Al Muatasim b. Said Al Maawali, will illuminate the part that Ibādism, a school of Islam found dominantly in Oman, has played in contributing to this renowned Omani quality.

Enrico Insabato and Italy on the Caucasian Liberation Cause - Kumuk, Cem (Historical Memory of The North Caucasus, 2023)
Italy and The Caucasian Liberation Cause
Keywords: Orientalisme -- Italie

Ghardaïa : un puissant hommage au théologien Cheikh Mohamed Ayoub Sedki - Nahnah, Ahmet (Dzair Scoop, 2023)
Un puissant hommage a été rendu, dans la soirée de vendredi à samedi, à Beni Izguen (Ghardaïa), au théologien Cheikh Mohamed Ayoub Sedki, qui a consacré sa vie au service de l’Islam en tant qu’auteur de l’exégèse orale des versets de la Sainte Coran. et des sermons hebdomadaires pendant plus de quarante ans. Une cérémonie […]

Pourquoi le sultanat d’Oman a-t-il joué les intermédiaires entre la Belgique et l’Iran ? - Rotili, Lavinia (RTBF, 2023)
Après la libération de l’humanitaire belge Olivier Vandecasteele, trois autres otages européens ont été libérés par...
Keywords: Politique étrangère -- Oman -- 2020-....

Legal and Theological Dimensions of Slavery in an Early Ibāḍī Text - Anchassi, Omar (Trasis (Trajectories of Slavery in Islamicate Societies), 2023)
Keywords: Esclavage -- Oman

قراءة في مخطوطة: أجوبة للشيخ الأجهوري وغيره عن سؤال وقع بشأن الفرق الإباضية. (الجزء الثاني) - تغلات, زهير (دراسات في الإنسانيات, 2022)

قراءة في مخطوطة: أجوبة للشيخ الأجهوري وغيره عن سؤال وقع بشأن الفرق الإباضية. (الجزء الاول) نحو فهم خلفيات التسنيع على الاباضية في الاسلام الارتودكسي - تغلات, زهير (دراسات في الإنسانيات, 2021)

La contribution italienne à la conservation du patrimoine libyen: documentation des langues amazighes (XIXe-XXe siècles) - Di Tolla, Anna Maria (Situations contemporaines des patrimoines archéologiques, manuscrits et culturels en Libye et au Maghreb: des richesses à préserver ?, 2023)
Keywords: Linguistique -- Djebel Nefousa

Tamazight : la question oubliée politiquement et académiquement en Libye - Buzakhar, Madghis (Situations contemporaines des patrimoines archéologiques, manuscrits et culturels en Libye et au Maghreb: des richesses à préserver ?, 2023)
Keywords: Berbérisme -- Libye

Amazighs de Libye: une irruption politique inattendue - Ferkal, Masin (Situations contemporaines des patrimoines archéologiques, manuscrits et culturels en Libye et au Maghreb: des richesses à préserver ?, 2023)
Keywords: Berbérisme -- Afrique du Nord

Projets de préservation du patrimoine matériel écrit dans le Jebel Nafusa (Libye) et à Djerba (Tunisie) - Love Jr, Paul M.; Boujdidi, Ali; Mazawi, Ali (Situations contemporaines des patrimoines archéologiques, manuscrits et culturels en Libye et au Maghreb: des richesses à préserver ?, 2023)
Keywords: Bibliothèques -- Djebel Nefousa; Bibliothèques -- Djerba; Manuscrits -- Djebel Nefousa; Manuscrits -- Djerba

‏أهمية المعشبات البحرية - بودية, لبنى (‏التنوع البيولوجي بوادي آجيم وبحيرة بغرارة, 2023)

‏أهمية منطقة آجيم البحرية للطيور المائية - شكري, محمد علي (‏التنوع البيولوجي بوادي آجيم وبحيرة بغرارة, 2023)

Quelle voix pour un réformiste ibadite dans l'entre-deux-guerres ? Abû Ishâq Atfayyish et la rédéfinition de l'identité ibadite (1923-1939) - Cernon, Baudouin de (Au-delà des frontières : Circulations, échanges et transferts dans les mondes musulmans contemporains, 2023)
Keywords: Aṭfiyyash, Ibrāhīm b. Muḥammad (1886-1965); Réformisme -- Mzab

Contester au sein du royaume rustumide : le Khalafisme, un mouvement contestataire séparatiste ? - Bahmani, Salah (XXVes Rencontres Dīwān, 2023)

Écrire et réécrire l’histoire de la dynastie ibadite des Rustumides de Tāhart - Lepinay, Zélie (XXVes Rencontres Dīwān, 2023)
Keywords: Dynastie rustumide

Le « Gazoul », l'or vert des Djerbiens en Tunisie - Pouvoir antioxidant et antimicrobien de l'Allium roseum var. odoratissimum - Touihri, Barakati imen (Edition universitaire européenne, 2022)
Keywords: Botanique -- Djerba

عقيدة الإباضية في الأسماء والصفات -عرض ونقد - العمر, عمر بن محمد (مجلة العلوم الانسانية والادارية, 2023)
تناول البحث مسألة (عقيدة الإباضية في الأسماء والصفات) وهذه المسألة جديرة بالبحث والتأمل والتدليل عليها بما لا يترك مجالا لأهل البدع للخوض فيها بالباطل، وينبغي الوقوف عندها طويلًا وذلك لأهميتها في نجاة المسلم من الشبهات المضلة والعقائد الباطلة. وهدف البحث بيان عقيدة الإباضية في باب الأسماء والصفات، وتفنيد شبههم، وتحذير المسلمين من ضلالهم، وانتهجت فيه المنهج التحليلي النقدي، ثم ركز البحث على الفرقة الإباضية وذكر نشأتهم ومؤسسها وفرقها وأماكن انتشارها وعلاقتها بالخوارج وأصولهم وعقائدهم في باب الأسماء والصفات، ونماذج من تأويلهم مع ذكر مقدمة ضرورية عن الاختلاف تعريفه وأنواعه، وأسباب اختلاف الفرق الإسلامية، مع إيضاح اعتقاد أهل السنة والجماعة، ثم انتهى البحث إلى نتائج من أهمها: أن الإباضية أوَّلوا بعض نصوص القرآن والسنة في باب الأسماء والصفات بما يخدم معتقدهم، وذلك بالتأويل الفاسد وتقديم العقل على النقل، والتوسع في مدلولات الألفاظ باللغة العربية لا الشرعيّة.
Keywords: Foi -- Traité

مسكة المساك الموقع الأسماء في شرك الاشتراك - بن رزيق, حميد بن محمد (مكتبة مسقط, 2022)

ايضاح المعالم في تاريخ القواسم - السيابي, سالم بن حمود (نور حوران, 2023)

شذرات من أصول الفقه - البراشدي, مبارك بن عبد الله (مكتبة بذور التمير, 2022)
Keywords: Fiqh

الأبعاد الفلسفية ‏للعمل التطوعي العماني ميدان الأبيض الأهلي لسباقات الهجن بولاية سناو نموذجا (أنشطة عام 2019) - الوهيبي, مسلم بن سالم (مكتبة الجيل الواعد, 2023)

الخزانة : ‏قرأه فهرسة في مخطوطات خزنة الشيخ العلامة سالم بن حمود السيابي - المحرزي, سند بن حمد (مكتبة الجيل الواعد, 2022)
Keywords: Bibliothèques -- Oman

الاجهاض العلاجي ‏للحمل خارج الرحم و أثره في العبادات: ‏دراسة فقهية طبية ‏مقارنة - ال سعيد, شريفة بنت سالم (‏سلسلة البحوث الفقهية, 2023)
Keywords: Fiqh

رحلات حجاج شرق افريقيا ‏في العهد البوسعيدي دراسة ‏وثائقية - الزيدي, عيسى; محروس, صلاح محمد (نور حوران, 2023)

زنجبار التكالب الإستعماري وتجارة الرق - الإسماعيلي, عيسى بن ناصر (مكتبة الجيل الواعد, 2023)
Keywords: Esclavage -- Zanzibar

النقود الإسلامية المتداولة في عمان من القرن السابع إلى القرن الثالث عشر الهجري (ق 13-19 م) - الفضلي, إبراهيم بن أحمد بن محمد (ذاكرة عمان, 2023)

غاية المراد في نظم الإعتقاد - السالمي, عبد الله بن حميد (الكلمة الطيبة, 2021)

فضائل وكرامات الأولياء ‏بعمان في مختلف العصور والأزمان - الحجري, حمد بن حمود (‏دار إحياء التراث العربي, 2021)

اللغة الأمازيغية الابدال ‏النحو ‏الأمازيغي - يخلف, عيسى (‏المركز الليبي للدراسات الأمازيغية, 2022)
Keywords: Linguistique

ديوان أبي مسلم ‏ناصر بن سالم بن عديم البهلاني الرواحي العماني - الرواحي, ناصر بن سالم (مكتبة مسقط, 2023)

قراءة في كتاب برهان الحق ‏للشيخ أحمد بن حمد الخليلي - الزيني, محمد عبد الرحيم (مكتبة مسقط, 2023)

الهوية الصلبة: ‏رسائل من جربه و غرداية - بوعجيلة, فتحي (مكتبة مسقط, 2023)

مقاصد الشريعة عند الإمام السالمي - صالح, عبد الرحمن بن صالح (مكتبة مسقط, 2023)

المناحي الفكرية عند الشيخ ‏أحمد بن سعود السيابي - الزيني, محمد عبد الرحيم (مكتبة مسقط, 2023)

حوار الشيخ الخليلي مع المستشرقين ‏والمصريين - الزيني, محمد عبد الرحيم (مكتبة مسقط, 2023)

تعرف على الألحاد - البوسعيدي, سالم بن سعيد (روئ, 2022)

فضاءات الأدب العماني الحديث ‏ابحاث واقراءات و مراجعات - السمرائي, فليح مضحي (الجمعية العمانية للكتاب, 2023)
Keywords: Littérature -- Oman

الحياة الاقتصادية والاجتماعية في عمان ‏في عهده اليعاربة (1034هـ/1624م الى 1157هـ/1744م) - الخضوري, طالب بن سيف (الجمعية العمانية للكتاب, 2023)
Keywords: Vie politique -- Oman -- 1624-1742

الأوضاع الصحية في عمان (1888-1975م) - الخنصوري, أمل بنت سيف (الجمعية العمانية للكتاب, 2023)

الأدب العماني ‏حتى نهاية الدولة الأموية 132هـ - الذهلي, محمود بن محمد (الجمعية العمانية للكتاب, 2023)

الحياة على نتوء صخري - الربعاني, أحمد بن حمد; المحذوري, سليمان بن عمير (الجمعية العمانية للكتاب, 2023)

دراسات عن الشعر العماني - الريامي, محمود بن سليمان (الجمعية العمانية للكتاب, 2023)
Keywords: Poésie -- Oman

العمانيون وأثرهم الثقافي ‏والفكري في شرق إفريقيا 1870-1970م - الزدجلي, هدى (الجمعية العمانية للكتاب, 2020)
Keywords: Relations -- Oman -- Afrique de l'Est

في طريق الحرير - المحذوري, سليمان بن عمير (الجمعية العمانية للكتاب, 2023)

قلهات: ‏الجوهرة المفقودة - النوفلي, حميد بن سيف (الجمعية العمانية للكتاب, 2023)

خزانة البشر بأعلام عمان ‏في القرن التاسع عشر: معجم الأعلام العمانية في القرن التاسع عشر الميلادي (1800-1900) - الهاشمي, سعيد بن محمد (دار الفرقد, 2023)
Keywords: Biographies -- Oman

الحياة العلمية في عمان ‏منذ بداية القرن الأول حتى نهاية القرن الرابع الهجري - الناجم, نورة سعد (مكتبة الدراسات التاريخية, 2022)

منهاج السلامة في أحكام الامامة - الحمسعيدي, سالم بن عبد الله (‏مؤسسة اللبان للنشر, 2022)

المعين على تعليم الوضوء ‏والتيمم والصلاة خطوة خطوة: دليل موصل لتعليم ‏ابنك الصلاة - الحجري, عبد الله بن خليفة (غاية المراد, 2023)
Keywords: Fiqh; Fiqh -- prières

التنافس السياسي والصراع الداخلي في عمان ‏خلال الفترة 1868-1856م والمواقف الخارجية منه - بيت فاضل, سعاد بنت عبد الله (الجمعية العمانية للكتاب, 2023)
Keywords: Vie politique -- Oman -- 1866-1868

التواصل السياسي ‏ ‏والحضاري بين عمان وبلاد فارس (‏من ظهور الإسلام حتى نهاية القرن 7ه/13م) - المقبالي, سيف بن ‏راشد (الجمعية العمانية للكتاب, 2023)

حوارات فكرية ‏في التاريخ و التصوف والحريات ‏مع سماحة الشيخ أحمد بن سعود السيابي - الذهلي, مروان بن محسن; السيابي, أحمد بن ‏سعود (الجمعية العمانية للكتاب, 2023)

رحلة بتوقيت نيويورك - الوهيبي, بدر بن ناصر (الجمعية العمانية للكتاب, 2023)
Keywords: Littérature -- Oman

تجارة الهنود ‏البانيان في عمان منذ قيام دولة البوسعيد عام 1744م وحتى بداية نهضة عمان الحديثة عام 1970م - الزدجالي, إسماعيل بن أحمد (الجمعية العمانية للكتاب, 2023)

نظرات من علم التركات - العبيداني, خالد بن ‏مبارك (‏مكتبة الدراسات التاريخية, 2023)

الأمير الثائر: ‏خالد بن ‏برغش - الرحبي, فهد (مكتبة بذور التمير, 2022)

اللغة الأمازيغية: ‏القواعد النحويية ‏تنوع فساطو - عمليش, سعيد ‏يوسف; المجدم, علي يحيى (‏المركز الليبي للدراسات الأمازيغية, 2020)
Keywords: Linguistique -- Djebel Nefousa

شرح كتاب أصول الفقه من جوهر النظام - السالمي, عبد الله بن حميد (غاية المراد, 2022)
Keywords: Fiqh

وسائل المقاصد وضوابط اعتبارها ‏في الاجتهاد الفقهي المعاصر - العزرية, مريم بنت سعيد (دار الرياحين, 2023)
Keywords: Fiqh; Ijtihad -- 21e siècle

الأوضاع السياسية العمانية في عهد ‏السلطان فيصل ‏بن تركي (1888-1913م) - البحراني, عماد بن جاسم (نور حوران, 2023)
Keywords: Vie politique -- Oman -- 1888–1913

فجر الثقافة العمانية ‏المعاصرة: ‏كتابات مبكرة في الأدب والتاريخ والصحافة - الكندي, محسن بن حمود (نجيب الريس, 2023)

بهجة الأنوار ‏الشرح المختصر لمنظمة أنوار العقول - السالمي, عبد الله بن حميد (مكتبة خزائن الآثار, 2023)

نساء نزوانيات - السيفي, محمد بن عبد الله (2023)

أنوار العقول في معرفة الأصول - السالمي, عبد الله بن حميد (مكتبة خزائن الآثار, 2023)

العقد الثمين في نظام التلقين - الأغبري, سالم بن سيف (مكتبة خزائن الآثار, 2023)

الالحاد: ‏أسبابه ووسائلة ومظاهره وعلاجوه - المعمري, عبد الله بن سعيد (مكتبة خزائن الآثار, 2023)

مشارق أنوار العقول - السالمي, عبد الله بن حميد (مكتبة خزائن الآثار, 2023)
Keywords: Foi -- Traité -- 19e siècle

سلطان في عمان (‏قصة عمان والبريمي كما يرويها كاتب إنكليزي) - Morris, James (نور حوران, 2023)

الاهتمام بجمع شمل الامة - الراشدي, مبارك بن عبد الله (‏سلسلة المجموعة الكاملة لأعمال الدكتور مبارك الراشدي, 2022)

‏فهرس مخطوطات ‏خزانة ‏الشيخ ‏علي بن إبراهيم بن علي المعيني - السعدي, فهد بن علي (‏سلسلة فهارس ذكرت عمان لمخطوطات الخزائن العمانية, 2023)
Keywords: Bibliothèques -- Oman; Catalogue -- Oman; Manuscrits -- Oman

اللغة الأمازيغية: ‏قواعد النحويية تنوع جبل يفرن - بوزخار, مادغيس; خزام, هدى (‏المركز الليبي للدراسات الأمازيغية, 2021)
Keywords: Linguistique -- Zouara

Falaj Indigenous knowledge in Oman and Iran - Ghafri, Abdullah Saif Al-; Khaneiki, Majid Labbaf; Saqri, Nasser A. Al-; Kindi, Khalifa M. Al- (AlterNative: An International Journal of Indigenous Peoples, 2023)
Both Oman and Iran possess a harsh environment where people’s survival and development entail a deep knowledge about their surroundings. A considerable part of this knowledge has crystallized around the falaj, a hydraulic technique that transfers water from a groundwater source or seasonal runoffs to cultivated lands, in Omani and Iranian oases, that has historically served as the only water source in an otherwise barren arid land. This article argues that the spatial extent of the falaj confronts local communities with a variety of questions to be solved. This article also tries to answer how the falaj system contributed to the development of modern sciences in a broader context. The article concludes that a transition from Indigenous knowledge to modern sciences has changed the position of local communities from coexistence to over-exploitation in terms of their water resources, and this transition can explain their current water problems.
Keywords: Irrigation -- Oman

العلاقة الثقافية بين علماء عمان وعلماء جبل نفوسة ما بين القرنين (2هـ / 8م – 8هـ / 14م) - الندابي, ناصر بن علي; الكاسبي, يوسف بن سعيد بن ناجم (مجلة العمارة والفنون والعلوم الإنسانية, 2025)
الملخص: عنوان هذا البحث هو العلاقة الثقافية بين عمان وجبل نفوسة ما بين القرنين ( 2هـ / 8م – 8هـ / 14م)، فهو يتناول جانبا من جوانب العلاقة الثقافية العلمية ونموذجا من أواصر التواصل بين علماء عُمان وعلماء جبل نفوسه ( بدولة ليبيا حاليا)، وقد سلط الضوء على طبيعة هذه العلاقة وسبر أغوار عمقها وقدمها. ويهدف البحث إلى الكشف عن أسباب ودوافع التواصل بين علماء البلدين في داخل القطرين وخارجهما، وبيان أسس وثمار التبادل الثقافي بينهما ودور الحج في تعميق علاقتهما. وقد اعتمد الباحثان في هذا البحث على المنهج التحليلي، والقراءة الدقيقة المتأنية للروايات التاريخية، مستخدما السرد التاريخي متى اقتضى الأمر لتوضيح كنه تلك العلاقة وتفاصيلها. وقد توصل البحث إلى أن المذهب الإباضي هو أساس وسبب هذه العلاقة وهو المسؤول الأول والأخير عن استمرارها عبر القرون على الرغم من البعد الجغرافي بين المنطقتين، كما أن أكثر اللقاءات العلمية التي وقعت بين علماء القطرين كان أغلبها في العراص المقدسة بمكة المكرمة، ويعود ذلك إلى الظروف التي كانت مهيأة لتلك اللقاءات، من خلال تحديد أماكن محددة يلتقي فيها علماء المغرب والمشرق الإباضية في المشاعر المقدسة، وخرج هذا البحث بالكثير من الأدلة التي أبرزت عمق العلاقة بين العلماء، وأظهرت كذلك أن الدين الإسلامي الذي هو أساس هذه العلاقة كان السبب الأول والأخير في جمع مشرق العالم الإسلامي مع مغربه عبر هذه الفئة التي عرفت ترجمة هذا التوجه وإبرازها على الساحة الإنسانية، كما يمكن جعل هذه العلاقة سببا في تدعيم العلاقات اليوم، وهي فرصة لتبصير جيل اليوم والغد بضرورة هذه العلاقة وتدعيمها والسعي إلى استمرارها. الكلمات المفتاحية: الرحلات العلمية، التبادل الثقافي، دوافع التواصل، المذهب الإباضي، عمان، جبل نفوسة.
Keywords: Relations -- Djebel Nefousa -- Oman

المكتبة العمانية: ‏ابحاث تاريخية - الخروصي, مهنا بن خلفان (مكتبة خزائن الآثار, 2023)
Keywords: Bibliothèques -- Oman

المفيد في أحكام المواليد - النظيري, راشد بن حمود (مكتبة خزائن الآثار, 2023)

الاجتهاد والتجديد في احكام الزواج والطلاق. ‏دراسة مقارنة بين سلطنة عمان والمملكة المغربية ودول العربية - الحجري, زاهر بن محمد (‏مركز الغندور, 2023)
‏الجزء الأول المذهب ‏الجزء الثاني الزواج ‏الجزء الثالث الطلق
Keywords: Fiqh; Fiqh -- Oman; Ijtihad -- Oman

الجذور التاريخية ‏لبلاد المغرب جدلية السلطة والمجتمع و المجال (خلال القرنين الأول والثاني الهجري/ السابع والثامن الميلادي) - حسن, محمد (مجمع الأطرش, 2022)
Keywords: Afrique du Nord -- Histoire

الخوارج: ‏بين المشرق والمغرب (37هـ/657م - 543هـ/1148م). ‏وصولهم - طوائفهم - أفكارهم - زعماؤهم - حروبهم - إماراتهم - سلامة, عبد الحميد (مجمع الأطرش, 2022)
Keywords: Kharijisme

Le Peuplement et l'organisation territoriale à Gabal Msallâta (Libye) au bas Moyen Âge : l'exemple du Hisn Salama - Abdouli, Hafed (Archeologia medievale : cultura materiale, insediamenti, territorio, 2021)
Keywords: Archéologie -- Djebel Nefousa

علي محسن البرواني ‏ودوره السياسي في زنجبار (1942-1978) - نجم, محسن صبحي محمد (مرايا للنشر, 2023)

‏حديث لبعض ما حدث في حياة السلف ودليل الخلف - الزيدي, ناصر بن محمد (مكتبة الجيل الواعد, 2022)

قصة الخيل العربية التي أهداها السيد سعيد سلطان عمان إل السلطات البريطانية دراسة وثائقية - الندوي, صاحب عالم الاعظمي (‏رسالة الجواد العربي, 2022)

علاقات وتاثيرات الدولة الرستمية على افريقيا من خلال الدراسات التاريخية ودور التجار العلماء في نشر الاسلام بغرب افريقي - الحاج سعيد, محمد بن أيوب (التراث الثقافي الجزائري وامتدادته الافريقية, 2023)
Keywords: Dynastie rustumide

علاقات الشيخ امحمد بن يوسف اطفيش بزنجبار (تانزانيا) في اوائل القرن العشرين - ناصر, بالحاج بن باحمد (التراث الثقافي الجزائري وامتدادته الافريقية, 2023)
Keywords: Atfiyyash, Muhammad b. Yusuf (1821-1914)

Fathi Ben Maammar, Tinfas seg Jerba - Ḥikāyāt amāzīghiyya jarbiyya - Brugnatelli, Vermondo (Journal of Amazigh Studies, 2023)
Keywords: Recension

Ibrahim Bayyud (1899-1981). Un guide pour les ibadites d'Algérie - Jomier, Augustin (Savants musulmans au Maghreb, 2023)
Keywords: Bayyūḍ, Ibrāhīm ibn ʿUmar (1899-1981); Réformisme -- Mzab

أهل الذِمَّة في المصادر الاباضية المغربية Dhimmis in Maghrebin Ibadhi sources - الحاج عيسى, إلياس بن عمر; عبد الحق, شرف (مجلة العبر للدراسات التاريخية و الاثرية في شمال افريقيا, 2023)
الملخص باللغة العربية: ينقسم الحضور الذمّي في المصادر الاباضية المغربية إلى قسمين، قسم يتعلق بمصادر التنظير والتأصيل العقدي والفقهي، وفيها إيضاح لعلاقة المسلم "الإباضي" بالذمّي سواءً كان نصرانيا أو يهوديا أو مجوسيا، وهذه المصادر تهتم بالجوانب العقدية والفقهية من منظور إباضي، وفيها تأكيد على موقف الإسلام من أهل الذمّة في المجتمع المسلم، وهي آراء ومواقف تتواقف كليا مع التفسيرات السنيّة حول الموضوع. وهي ترى أنه يحلّ من أهل الكتاب: الجزية ونكاح الحرائر وأكل ذبائحهم. وقد فصّلت مصادر العقيدة والكلام الاباضية في سياق حديثها عن الفِرَق، حول الموضوع، منها، كتاب الموجز لأبي عمار عبد الكافي التناوتي الوارجلاني، وكتاب أصول الدين لِـ: تِبْغُورينْ بن داود الـمَلْشُوطي، ورسائل في الفِرَق لأبي عمرو عثمان بن خليفة السُّوفي الـمَارْغَني. بينما القسم الآخر، خاص بمصادر السير والتراجم والمسائل، وفيها نماذج من الواقع المغربي عن صورة الذمّيين في المجال الإباضي المغربي. وعادة ما كان لفظ "الذمي" مرادفاً للفظ "اليهودي"، ذلك أن اليهود كانوا أكثر حضوراً وتأقلما وتأثيراً، مقارنة بالنصارى. سنسعى من خلال هذه الورقة البحثية وصف وتحليل وتفسير ظاهرة الذمّي في الفضاء الإباضي المغربي، من خلال مصادرهم. Abstract: through this paper, we will seek to describe, analyze and explain the phenomenon of “dhimmis” in the Maghrebin Ibadhi domain, bu dealing with their sources. The dhimmi presence in Ibadhi Maghrebin sources is divided into two parts: A section related to the sources of jurisprudence with an explanation of the good relationship and an affirmation of the position of Islam towards the “dhimmis” in the Muslim community, where opinions and positions are completely compatible with the Sunni interpretations on the subject, whether he is a Christian, a Jew, or a Magus. These sources consider that it is permissible for both Christians and Jews: the tribute, the marriage, and the eating of their sacrifices. It have detailed the Ibadi belief and speech on the subject, including, the book Al-Mujaz by Abu Ammar Abdul Kafi Al-Tanaouti Al-Warajlani, and the book “Osoul al-Din” by Tibgurin bin Dawood al-Malshooti, and the letters in the sects for Abu Amr Othman bin Khalifa al-Soufi al-Marghani While the other section is concerned with the sources of biographies, translations, and issues, and it contains examples from the Maghrebin reality of the image of the “dhimmis” in the Maghrebin Ibadhi field. The term "dhimmi" was usually synonymous with the term "Jew", because the Jews were more present, adaptive and influential, compared to the Christians.
Keywords: Ibadisme -- minorités

الجماعة الإباضية في الجزائر والمسألة الجيلية في سنوات الألفين. فرضية للمناقشة - المستاري, جيلالي (أسئلة و رؤى, 2023)
إثراء للنقاش حول تحولات الجماعة الإباضية في الجزائر بعد سنوات الألفين، أنطلق من فرضية تأثير المسألة الجيلية والعلاقة المتوترة بين الشباب والسلطة الجماعاتية (العزابة) في تأجيج النزاعات والاحتجاجات المحلية التي عرفتها المنطقة في الفترة الأخيرة، وأعتمد في ذلك على ملاحظات ومقابلات مستقاة من دراسة ميدانية ذات منحى سوسيو-أنثروبولوجي. عرفت المنطقة، منذ الاستقلال، عددا من النزاعات أغلبها جماعتية ذات طابع محلي ميزابية–إباضية من جهة وعربية- مالكية من جهة ثانية. وفي الفترة ما بين 2004 و2015، رصدنا نمطا مختلفا من الاحتجاجات، وهي الاحتجاجات داخل الجماعة الإباضية نفسها، والتي عبّرت عن أزمة النظام الجماعاتي، وهو ما قد يفتح المجال لمناقشة الانتقال على المستوى المحلي من أزمة الدولة الوطنية في تدبير الشأن العام إلى أزمة الجماعة في تدبير الشأن الجماعاتي.

تحقيق رسالة نادرة من القرن 16/10 للولي الصالح سليمان بن أبي سماحة إلى فقيه مالكي تحول للإباضية - بن واز, الشريف (الدراسات الإسلامية, 2023)
نعرض في هذه الورقة تحقيقا لرسالة، تنشر هنا لأول مرة، لأحد فقهاء ومتصوفة صحراء المغرب الأوسط في القرن العاشر الهجري، هو سيدي سليمان بن أبي سماحة الحميّاني، الجد الأعلى لقبيلة أولاد سيدي الشيخ الشهيرة بالجنوب الغربي الجزائري. هذا الأثر هو من جهة العمل النثري الوحيد المعروف لهذه الشخصية التي ضاعت أعمالها الأخرى، وهو من جهة ثانية أحد النصوص النادرة المعروفة في الجنوب الغربي الجزائري التي ترجع لهذه الفترة، وهو ما يمنحها أهمية معتبرة في فهم التاريخ الثقافي لهذه المنطقة. Abstract: In this paper we will present an editing of a letter, published here for the first time, of one of the scholars and Sufis of the central Maghreb’s Sahara in the 10th century A.H. : Sidi Suleiman ibn Abi-Samaha Lehmayyani, the supreme ancestor of the well-known Awlad Sidi Sheikh tribe in southwestern Algeria. On the one hand, this work is the only known prose of this figure whose other works have been lost. On the other hand, it is one of the rare texts known in southwestern Algeria that dates back to this period, which gives it significant importance in understanding the cultural history of this region.
Keywords: المصعبي، ابو مهدي عيسى بن اسماعيل

قراءة في عبقرية المكان والزمان للإنسان التيارتي من خلال مخلفاته المادية والأثرية في منطقة تيار وموقف دعاة االمدرسة الكولونيالية - بوعناني, العربي (مجلة العبر للدراسات التاريخية و الاثرية في شمال افريقيا, 2023)
الملخص: حاولنا من خلال هذه الدراسة، أن نسلط الضوء على جانب مهم أغفله العديد من الباحثين، الذين أسهبوا في كتاباتهم التي تناولت بالدراسة الآثار والشواهد المادية التي تركها الإنسان التيارتي. ألا وهو عبقرية المكان والزمان للإنسان التيارتي في مسيرته الطويلة التي قضاها متحركا ومتفاعلا مع بيئته الخلاقة التي وفرت له أجواء مناسبة وملهمة ساعدته على تفجير طاقاته الإبداعية التي ترجمها في ابتكارات فنية ومخلفات مادية لازالت شاهدة على ذلك السبق الحضاري مقارنة بالمناطق المجاورة والأقرب جغرافيا له على الأقل ، رغم تعرض البعض منها للتشويه بفعل الزمان. ومن ذلك آثار ما قبل التاريخ منها موقع كولومناطة بسيدي الحسني (العصر الحجري القديم الأعلى) الذي يعتبر المحطة الأولى للإنسان البدائي الذي عاش بالمنطقة. إلى الفترة القديمة التي تضم المعالم الجنائزية بلجدار التي تعتبر من النماذج النادرة في شمال أفريقيا. فالإنسان هنا هو المحرك للمكان حيث يقوم بتحويله من حالة السكون إلى حالة التغير. التي تطرأ على جغرافية المكان حيث لا مكانة للمكان إلا إذا توفر عنصر الحركة من خلال نشاطات الإنسان التي تدفع باتجاه بناء حركة المكان ومن ثم تغيير ملامح الزمان، ومن هنا تكون المكانة هي سيطرة المكان على الزمان . وفي هذا الصدد يقول الفليلسوف هيجل إن الوعي بالذات يتحقق عندما يقطع الحبل السري الذي يربط الإنسان بالطبيعة.... وهذا ما يفسر التاريخ بوصفه تجليا لحركة الروح العاقلة في الزمان. (هيجل،م1، 2007: 41- 42.)وما ينتج عنها من نشاط عقلي ومنجزات تظهر تجلياتها في سلوك الذات الواعية. AbSTRACT : This article focuses on the important part of historical period that has been left over by many schlolars who wrote extensively on the ruins of Tiaret from higher Palaeolithic to which belong the ruins of Columnata in Sidi El Hoceni till the end of the ancient period that left the tombs of Ledjdar. These are the scarce samples of the great achievements of the man in Tiaret who invested in his good environment. Therefore, the consciousness of the man in Tiaret, as it has been pointed out by Higel, has been realized with his connection to the environment. Keywords: Tiaret; Ledjdar; space; time; French School

التعليم الحر بوادي ميزاب، مقوماته، مظاهره، آثاره - شعشوع, معمر (مجلة العبر للدراسات التاريخية و الاثرية في شمال افريقيا, 2023)
هذه الدراسة تسلط إالضوء على مقومات ومظاهر الحركة التعليمية بوادي ميزاب بالجنوب الجزائري إبان الاحتلال الفرنسي،فرغم الصعوبات والتحديات التي واجهها التعليم العربي؛إلا أنه بقي صامدا أمام محاولات الطمس والتشويه من طرف الاحتلال الفرنسي. وقد ظهر في وادي ميزاب نوعين من التعليم:التعليم التقليدي الذي بقي محصورا في المساجد والكتاتيب(المحاضر)،والتعليم العربي الحديث،تجلت مظاهره في المدارس العربية الحرة،والمعاهد التي أسسها رواد الحركة الإصلاحية خلال مع بداية القرن العشرين. لقد ساهم التعليم بنوعيه التقليدي والحديث في انتعاش الحركة التعليمية،والحفاظ على مقومات الشخصية الوطنية،من لغة ودين وعادات وتقاليد من جهة،والصمود أمام السياسة الثقافية الاندماجية الفرنسية من جهة أخرى،ولعل نجاح هذين النمطين من التعليم،يعود إلى جهود العلماء المصلحين والتجربة الناجحة للتعليم في وادي ميزاب ؛والتي جعلت المجتمع الميزابي متماسكًا اجتماعيًا ودينيًا وثقافيًا. Abstract: This study attempts to highlight the components and manifestations of the educational movement in the M'zab Valley during the French occupation, despite the difficulties and challenges faced by Arab education; Two types of education emerged in the valley: traditional education, which remained confined to mosques and schools, and modern Arab education. Its manifestations were manifested in Arab free schools and institutes founded by the pioneers of the reform movement during the first quarter of the twentieth century. Education, both traditional and modern, has contributed to the revival of the educational movement, and to the preservation of the elements of national character, from language, religion, customs and traditions on the one hand, and resistance to the French cultural and integration policy on the other hand. Perhaps the success of these two types of education is due to the absence of the M’zab Valley Sufi methods and the successful experience of education in the valley, which made the Mozabite community coherent socially, religiously and culturally.
Keywords: Enseignement -- Mzab

قراءة في الجانب الثقافي والعمراني لتاهرت من خلال كتاب ابن الصغير قــ2-3هـ/8-9م .A Reading in the cultural and the urban aspect of Tahert through Ibn al-Saghir El Maliki’s book on the second and the third century 2-3 AH/8-9 Ad - قاضي, فتيحة (مجلة العبر للدراسات التاريخية و الاثرية في شمال افريقيا, 2023)
إنَّ هدف البحث هو تسليط الضوء على الجانب الثقافي والعمراني لحاضرة المغرب الأوسط "تاهرت" أيام بني رستم من خلال مؤلَّف ابن الصغير المالكي؛ وهي المسألة التي تجاوزتها الدراسات المعاصرة باعتبار المؤلف وثيقة سياسية واجتماعية محضة، والمُضمّن باسم "أخبار الأئمة الرستميين"، ترعرع هذا الأخير في كنف بني رستم وتنقل بين ربوع عاصمتهم، كما يعتبر شاهد عيان لبعض الأحداث الخاصة بالفترة الأخيرة من تاريخها وهو ما ظهر جليا في متون كتابه، وبناءا على ما اشتمل عليه المؤلَف اعتبرت هذه الأخيرة من الدول الحضارية آنذاك متسمة بطابع السلم مما أدى إلى شيوع خبرها في شتى أنحاء الدولة الإسلامية، هذا وقد طبعتها ببصمة فكرية وثقافية وجماليات عمرانية بسيطة شدَّت النظر ولفتت الانتباه كما عبرت عن مدى التقدم والتطور الحاصل في المنطقة حتى افتكت لقب الحاضرة. The researsh aims to shed light on the cultural and urban aspect of the civilisation of the middle Maghreb Tahert in the deys of bani rustam through the author of ibn sghir el Maliki This Is an issue That contemporary studies have everlooked consedrning the auther as a pureley political and social document wich Is included in the name of the nwes of the rustamen imams. Who grew up among them and moved betwen capital tahar the last of the last civilized states and That time wase characterized states at That time by the nature of peace and appeasment Wich led to speared of its newes in varoius types of the islamic state and this imprited it with an intelkectual and cutural imprint and simple urban arsthetics that drew attention and drew As it expected the extent of the regoin's progress and devlopment until it claimed the tittle of civilisation with merit
Keywords: Dynastie rustumide

Le pouvoir des listes: canoniser le passé et fixer la généalogie de la bonne dissidence. L’exemple du regard ibadite sur le kharijisme - Baptiste, Enki (Canon médiéval et fabrique sociale, 2022)

Re-Evaluating the Notion of Isrâ and Mi’râj in Ibadi Tradition: With Special References to the Modern Sirah Readings - Albayrak, Ismail; Shueili, Sulaiman bin Ali bin Amir al- (Religions, 2022)
The notion of mi’râj (the heavenly journey of Prophet Muhammad) is an important non-homogenic topic, although it is not often handled in Ibadi intellectual, sīrah (biography of the Prophet) and exegetical traditions. In this article, we analyse the treatment of the subject chronologically in the Ibadi tradition. We discuss the Ibadis’ main concerns on the subject, how they differ, what inferences they make from the related verses, sīrah, hadith and exegetical (tafsir) reports, and most importantly whether they accept the notion of mi’râj. This article analyses the notion of isrâ because of its close relationship to mi’râj. In summary, there are variations on the issue of mi’râj among the North African and Omani Ibadis. Even more interesting is the existence of significant nuances among the Omani Ibadis. In short, while all North African Ibadis accept mi’raj as an event, it is observed that some Omani Ibadis accept it, while others sometimes reject it for religious and sometimes rational grounds.
Keywords: Coran -- Commentaires

La mémoire à travers l’histoire le puzzle de la mémoire en naufrage chez Slimane Benaissa : La triade de « Babour Ghraq» - Bourouis, Khalid; Semoum, Khireddine (Université Kasdi Merbah, 2022)
Le présent travail de recherche s’intitule la mémoire à travers l’Histoire : le puzzle de la mémoire en naufrage chez Slimane Baissa : la triade de « Babour Ghraq» vise à étudier comment Slimane BENAISSA, à partir de la tirade «Nâalbou li mayhebnach », est parvenu à construire et à transmettre la mémoire plurielle des algériens. Ce travail comporte deux chapitres, dans le premier nous abordons la représentation de l’auteur et ses œuvres, et dans le deuxième chapitre nous étudions les procédés et les stratégies textuelles et théâtrales de la construction et de la transmission de la mémoire que renferme cette tirade.
Keywords: Littérature -- Mzab

Islamic Sects in Tunisian Province and its Relationship with the Ottoman Authority during the 16th Century =المذاهب الإسلامية في الإيالة التونسية وعلاقتها بالسلطة العثمانية خلال القرن 16م - Şeri̇foğlu, Metin (Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), 2022)
يتناول هذا البحث مسألة المذاهب الإسلامية في البلاد التونسية وعلاقتها بالدولة العثمانية خلال القرن 16م. ذلك أن المسألة المذهبية عريقة في البلاد التونسية. حيث عرفت تونس عبر تاريخها الإسلامي العديد من المذاهب الإسلامية، منها السنة والشيعة والخوارج. وقد ارتبط انتشار هذه المذاهب بالتطورات السياسية التي شهدتها تونس من الفتح الإسلامي إلى حدود العهد العثماني. كما ظلت في تونس ثلاثة مذاهب إلى يومنا هذا، وهي المالكية والحنفية والإباضية. أما بقية المذاهب فلم يعد لها وجود يذكر. وقد بقي المذهب المالكي أكثر انتشارا في تونس وفي شمال إفريقيا. وعندما دخلت تونس تحت الحكم العثماني عاد المذهب الحنفي إلى الانتشار من جديد، وأصبح المذهب الرسمي للدولة. وقد انتهج العثمانيون سياسة متسامحة مع كل المذاهب في تونس. وسنقوم في هذا البحث بتحليل ثلاثة مباحث هي: أولا أهم المذاهب الإسلامية التي وجدت في تونس قبل الدخول العثماني، ثانيا الدخول العثماني إلى تونس وانعكاساته على الخارطة المذهبية فيها، ثالثا المؤسسات التي أقامها العثمانيون في تونس ودور المذاهب الدينية فيها , This research deals with the issue of Islamic sects in Tunisia and their relationship with the Ottoman Empire during the 16th century. Throughout its Islamic history, Tunisia has known many Islamic sects, including Sunnis, Shiites, and Kharijites. The spread of these sects was linked to the political developments that Tunisia witnessed from the Islamic conquest to the borders of the Ottoman era. There have remained in Tunisia three schools of thought to this day, namely Malikiyya, Hanafiyya and Ibadiyya. The rest of the sects no longer exist in Tunisia. On the other hand, the Maliki school of thought remained more prevalent in Tunisia and in the North African region. And when Tunisia entered under the Ottoman rule, the Hanafi school of thought returned to spread again, and it became the official sect of the state. The Ottomans pursued a tolerant policy with all sects in Tunisia. From this point of view, we will address our research in three sections: First, the most important Islamic sects of thought that existed in Tunisia before the Ottoman entry, second, the Ottoman entry into Tunisia and its repercussions on the sectarian map in it, and thirdly, the institutions established by the Ottomans in Tunisia and the role of religious sects in it. , Bu araştırma, Tunus'taki İslam mezhepleri konusunu ve 16. yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu ile olan ilişkilerini ele almaktadır. Nitekim Tunus, İslam tarihi boyunca Sünnî, Şîî ve Hâricî dahil olmak üzere birçok İslam mezhebini tanımıştır. Bu mezheplerin yaygınlaşması, İslam fetihlerinden Osmanlı döneminin sınırlarına kadar Tunus'un tanık olduğu siyasi gelişmelere bağlanmıştır. Tunus'ta bugüne kadar Mâlikî, Hanefî ve İbâdî olmak üzere üç İslam mezhebi kaldı. Tunus’taki diğer mezhepler ise artık kalmamıştır. Öte yandan Mâlikî mezhebi, Tunus ve Kuzey Afrika'da en yaygın mezhep olmaya devam etti. Tunus, Osmanlı hakimiyetine girdiğinde, Hanefî mezhebi yeniden yayılmaya başladı ve devletin resmi mezhebi haline gelmiştir. Osmanlılar Tunus'ta tüm mezheplere karşı hoşgörülü bir politika izlemiştir. Bu bağlamda, bu araştırmayı üç bölümde ele alacağız: Birincisi, Osmanlı'ya girmeden önce Tunus'ta var olan en önemli İslam mezhepleri. İkincisi, Osmanlı'nın Tunus'a girişi ve bunun mezhep haritasındaki yansıması. Üçüncüsü ise, Osmanlıların Tunus'ta kurdukları kurumlarda İslam mezheplerinin rolü.

Reasons for the tendency of North African barbarians to the Kharijite political and social approach 1 - کریمیان راوندی, سعید; انصاری, مهدی (Political Sociology of Iran, 2022)
One of the most influential sects in the early history of Islam is the Kharijites. They suffered severe blows during the Umayyad period and, as their power and influence in the central lands of the caliphate diminished, they moved to more distant lands, such as North Africa.Groups of North Africans embraced the sometimes extremist political ideas of the Kharijites and succeeded in forming government in parts of the region. Examining the process by which this situation took place and the reasons for accepting Kharijite political and social ideas, it was concluded that the Kharijite anti-authoritarian ideas and beliefs were in harmony with the ideals and motives of the Barbarians, and mistreated the Barbarians who prepared them. In order to accept the teachings based on justice and freedom, the uprising against the oppression of the Umayyad governors paved the way for the acceptance of the Kharijite invitation by the Berbers and the development of foreign socio-political ideas in North Africa.
Keywords: Kharijisme

شیوه های نفوذ اندیشه‌های سیاسی-فرهنگی خوار به شمال آفریقا = Ways of infiltrating Kharijite political-cultural ideas into North Africa - کریمیان راوندی, سعید; انصاری, مهدی; شرفی, محبوبه (ماهنامه جامعه شناسی سیاسی ایران, 2022)
The Kharijites were the most important political-military opponents of the Umayyads, but despite their high military capability and good governing ideology, they could not find their place in the eastern lands of the Caliphate. The barbarians succeeded in gaining popularity among a significant section of the North African barbarians and disseminating their ideas. The results of this study, which is a descriptive way to answer the question of what were the ways of influencing Kharijite ideas politically and culturally in North Africa and the development of foreign thought in this region, show that Kharijites use the slogan of justice and equality that Their main principle and distinction was with other political groups of that time, as well as the use of cultural tools such as the Arabic language, organizations called "Al-Azaba" and the theories of their perpetrators and cultural claimants, as well as political methods such as invitations and active invitation centers in major cities. Use covert networks to promote their ideas and thus influence and attract fans in North Africa. In addition, taking advantage of the dissatisfaction of the original inhabitants of these areas due to the oppression of the Umayyad governors, was effective in facilitating the success of the Kharijites in their influence in North Africa

فقه العمران في الغرب الاسلامي في المذهبين المالكي والإباضي دراسة مقارنة في المصادر والأحكام The architectural knowledge (Fiqh) in centural Maghreb in the Maliki and Ibadhi doctrines, comparative study about sources and roads regulations - كريب, عبدالرحمان (مجلة العبر للدراسات التاريخية و الاثرية في شمال افريقيا, 2021)
خضعت العمارة الاسلامية في نشأتها وتطورها الى الأحكام الفقهية المستمدة من قيم الدين الاسلامي وتعاليمه ، وهذا التأثير الفقهي جعلهامتعالية عن وصف المستشرقين لها بالعبثية والفوضوية ، ويكتسي تخطيط الطرق أهمية كبيرة في بنية هذه العمارة من حيث نشأتها ووظيفتها وعلاقتها العضوية مع محيطها العمراني وبيئتها ، ومن هذا المنطلق ييسعى هذا البحث الى ابراز مدى التوافق في التأثير على العمارة الاسلامية بين المذهبين المالكي و الإباضي في المجال الجغرافي الغربي للعالم الاسلامي من جهة ، وابراز أيضا الخصوصية البيئية في التأثيرعلى العمارة لكليهما، من خلال المقارنة بين مصادر المذهبين في فقه العمران ، وبين الأحكام الفقهية المتعلقة بالطرق Abstract: The Islamic architecture had been influenced in its origin and development by the religious regulations, and its far from what the orientalists said about its irregularity and anarchy. The roads were an important elemnent in the Islamic architecture and urbanism , in its manner of building and its planning and also in its aim regarding to its relation to the natural an urban environment . this paper aims to highlight the resemblance of the Maliki and Ibadhi doctrines in the ways of regulating the roads.
Keywords: Architecture -- Sources; Fiqh

دور إباضية المغرب الأوسط في تنشيط التجارة الصحراوية خلال العصر الوسيط - بوسالم, أحلام; عابد, يوسف (الحوار المتوسطي, 2020)
تحاول هذه الدراسة تسليط الضوء على أحد أهم المكونات الاجتماعية لبلاد المغرب الأوسط خلال العصر الوسيط، وهي -الجماعة الإباضية- والتي لعبت دورا كبيرا في الحياة السياسية والعلمية والمذهبية، غير أن أكبر أدوارها تجلت في الحياة الاقتصادية، حيث تحول مجالها والحواضر التابعة لها إلى أسواق ومراكز استقطاب اقتصادي كبير، وأصبح تجارها يلعبون دور الوساطة في التجارة العالمية عموما والمغربية على وجه الخصوص، وهذا باحترافيتهم وتحكمهم في تجارة بلاد السودان، وهذا الدور لهذه الجماعة هو موضوع دراستنا. Abstract: This study focuses on one of the most important social components of the countries of the Maghreb during the medieval period, which is the Ibadi community, which played a major role in political, scientific and sectarian life, but the biggest roles manifested in in economic life, as its field and its metropolitan areas turned into markets and centers of major economic polarization, and its merchants have become playing the mediating role in global trade in general and middle Maghreb in particular, and this is with their professionalism and control over the trade of western Sudan, and this role for this group is the subject of our study
Keywords: Commerce transsaharien

دور وجهود الأستاذ إبراهيم بحاز في تحقيق التراث الجزائري المخطوط: أخبار الأئمة الرستميين لابن الصغير أنموذجا - مطهري, فطيمة (قرطاس الدراسات الحضارية و الفكرية, 2020)
يدور موضوع هذا المقال حول دور وجهود "الأستاذ الدكتور إبراهيم بحاز" في تحقيق التراث المخطوط، وهو أحد الباحثين الجادين والمميزين في مجال البحث في التاريخ الإسلامي، بذل جهودا معتبرة في تحقيق ودراسة ومراجعة مجموعة من المخطوطات كان في مقدمتها: مخطوط "أخبار الأئمة الرستميين " لمؤلفه "ابن الصغير" محور هذا المقال، هذا المخطوط الذي أرخ للدولة الرستمية كان موجودا في إحدى خزائن وادي ميزاب، ويعود الفضل في إظهاره وإخراجه إلى المستشرق "موتيلانسكي" الذي ترجمه إلى اللغة الفرنسية ثم طبعه ونشره سنة 1905، وأعيد طبعه مرتين بتونس عامي 1975 و1976 الكلمات المفتاحية: تحقيق التراث المخطوط؛ التراث الجزائري؛ مخطوط أخبار الأئمة الرستميين؛ المؤرخ ابن الصغير؛ الدولة الرستمية . The subject of this article revolves around the role and efforts of “Professor Dr. Ibrahim Bahaz” in achieving the manuscript heritage, and he is one of the serious and distinguished researchers in the field of research in Islamic history. For his author "Ibn Al-Sagheer" the focus of this article, this manuscript dated to the Rustamid state was located in one of the cisterns of the gutter valley, thanks to its showing and directed to the Keywords: Achieving the manuscript heritage; the Algerian heritage; the manuscript of the news of the Al-Rostamian imams; the historian Ibn al-Sagheer;the Rustamid state. orientalist "Mutilansky", who translated it into French and then printed and published it in 1905, and reprinted twice in Tunisia in 1975 And 1976.

الفكر التربوي عند الامام السالمي - المعولي, قحطان بن سويدان (مكتبة الضامري, 2023)

القيادة التربوية ‏في الفكر التربوي الاباضي - المعولي, قحطان بن سويدان (مكتبة الضامري, 2023)

السياسة والحكم - الأغبري, إسماعيل بن صالح (مكتبة الضامري, 2022)

فقه التركات ‏في الإسلام - الراشدي, مبارك بن عبد الله; بوزكري, خميس ساسي (‏سلسلة المجموعة الكاملة لأعمال الدكتور مبارك الراشدي, 2022)
Keywords: Fiqh

الإمبراطورية العمانية ‏في شرق أفريقيا شروق وغروب دراسة ‏وثائقية - محروس, صلاح محمد (روئ, 2022)

قصص حكاها الشيخ حمود بن عبد الله الراشدي ‏في التربية الدينية للمجتمع - الراشدي, حمود بن عبد الله (مكتبة بذور التمير, 2021)

المدارس التعليمية العمانية ‏من القرن الأول الهجري إلى العصر الحديث (‏دراسة توفيقية وصفية) ‏مدارس نموذجية - الصوافي, سعيد بن راشد; الوهيبي, مسلم بن سالم; السالمي, محسن بن ناصر; البوسعيدي, خلفان بن سالم (مكتبة الجيل الواعد, 2021)
Keywords: Enseignement -- Oman

عمان في ذاكرة الزمن - البحراني, عماد بن جاسم; النعماني, يونس بن جميل (نور حوران, 2023)

منطقة الخليج العربي في العصر العباسي ‏الأول 132-232هـ/848-750م - حسين, وصال حمدي إسماعيل (نور حوران, 2023)

الدور العماني ‏في نشر الإسلام والحضاره الإسلامية في شرق إفريقيا - محروس, صلاح محمد (مرايا للنشر, 2023)

سلطنة زنجبار ‏في شرق أفريقيا دراسة وثائقية - محروس, صلاح محمد (نور حوران, 2023)

تاريخ الدولة المستقلة ‏وحضارتها بالمغرب الأقصى : ‏دورت بني مدرار في سجلماسة نموذجا (140-366هـ/757-976م) - مراد, حسين سيد عبد الله (نور حوران, 2023)

المفاهيم اللغوية عند الأصوليين الإباضيين: ‏كتاب طلعت الشمس انمؤذجا (دراسة وصفية تحليلية) - السعدي, عبد الله بن مبارك (النادي الثقافي, 2022)

مواقف القوى الكبرى: ‏في النشاط الملاحي لمدينة صور العمانية في عهد السلطان فيصل بن تركي (1888-1913م) - العتيقي, ناصر بن سعيد (مكتبة بذور التمير, 2020)
Keywords: Vie politique -- Oman -- 1888–1913

القوى الدينية السياسية وتقسيم السلطة ‏في عمان حتى عام 1970م (‏مقارنة تاريخية بين العصرين الوسيط والحديث) - فوزي, فاروق عمر (دار الشروق, 2020)

عشائر صفين: ‏العشائر التي ناصرت الإمام أمير المؤمنين عليه السلام والبيوتات التي ترتقي لها نسبا اليوم - أبو سعيد, حسين الموسوي (دار المحجة البيضاء, 2023)

‏دراسات في التاريخ سلطنة عمان المعاصر - الجبارات, محمود (‏دار الرافدين, 2023)
Keywords: Oman -- Histoire

المنهج في تذكرة الزواج - الصقري, إبراهيم بن سليمان (الموسعة قصصية, 2022)
Keywords: Fiqh -- mariage

‏وثائق أوقاف السيد حمود بن أحمد البوسعيدي على بيتي الرباط في مكة المشرفة - القدحات, محمد بن عبد الله (‏مكتبة نذور التميز, 2022)
Keywords: Waqf (fondations) -- La Mecque

تجربة تدريس اللغة الامازيغية ‏في ليبيا - أبو زخار, فتحي سالم (اتحاد الناشرين ليبيا, 2022)
Keywords: Enseignement -- Libye

‏جهود سماحة الشيخ أحمد بن حمد الخليلي المفتي العام لسلطنة عمان في التقريب بين المذاهب الإسلامية - عبد اللطيف, أحمد عبد المنعم (مكتبة الجيل الواعد, 2023)
Keywords: Tolérance religieuse -- Oman

اضاءات على اسهامات العمانيين ‏الاجتماعية والعلمية والفكرية - سعود, الحارثي (‏مؤسسة اللبان للنشر, 2020)

From text to architecture: the evolution of the Musalla of ʿAmmi Saʿīd in 13th/19th century Mzāb - Kwan, Elisabeth (4th Summer School on Ibadi Studies "Assessing the Study of Early Ibadi Sources: methodologies, developments and perspectives", 2022)
Keywords: Archéologie -- Mzab