Your search

  • Araştırmanın amacı İbâzî tefsir geleneğinde ahkâm âyetlerinin nasıl yorumlandığını ortaya koymaktır. Bu amaç için incelenilen tefsir Muhammed b. Yûsuf Ettafeyyiş'in son tefsir eseri olan Teysîrü't-Tefsîr'dir. Nitekim Ettafeyyiş mezhebi içerisinde "Kutb" lakabı ile anılan tefsir ve fıkıh ilimleri başta olmak üzere diğer İslâmî ilimlerde de yetkinlik sahibi olan bir müfessirdir. Ettafeyyiş'in de eserinde vurguladığı gibi İbâzıyye mezhebi, Hanefî mezhebi ile ahkâma ait birçok konuda ittifak halindedir. Bunun yanı sıra Şâfîî ve Mâlikî mezhebi ile de birçok meselede ittifakı bulunan Ettafeyyiş eserinde bu benzerlikleri ifade ederken mezhepler ile ihtilaf halinde olduğu konuları da belirtmekten çekinmemiştir. Özellikle Zâhirî mezhebi ile olan ihtilafları, Ettafeyyiş'in ve mezhebinin âyetleri literal okumaktan uzak olduklarını ortaya koymaktadır. İbâzıyye mezhebinin neşet ettiği Hâricî mezhebi ile bir görüş birliği içerisinde olmaması gerek Ettafeyyiş'in gerek İbâzıyye'nin, Hâricîler gibi nasları yorumlamada sert bir tutuma sahip olmadıklarının göstergesidir. Her ne kadar İbâzıyye, Hâricî fırkaları arasından günümüze ulaşan tek zümre olsa da İbâzîler dinin ahkâmı karşısında literal tavırdan uzak durmuş, mutedil bir tutum benimsemiştir. Ettafeyyiş'in sünnî mezhepler ile ittifak ettiği meseleler doğrultusunda İbâzıyye mezhebinin ahkâm konusunda Hâricîlerden ziyade sünnî mezhepler ile olan benzerliğinin daha fazla olduğu tespit edilmiştir.

  • الملخ ص: خلاصة البحث تدور حول تعريف الخوارج وصفاتهم وفرقهم وآرائهم وعقيدتهم وأسباب خروجهم، وتسليط الضوء على الإباضية الأولى والمعاصرين، والفَرق بينهما، وبيان منهج الخوارج في التفسير وتأويلهم لآيات الَّعتقاد، وعرض ذلك على ضوابط التفسير، مع مقارنته بنقل بعض أقوال العلماء والمفسرين من غير الخوارج؛ وكان ذلك من خلال الوقوف على أشهر المسائل الَّعتقادية والآيات التي ذكرَتها. وكان تفسير "هميان الزاد إلى دار المعاد" أنموذجاً للنظر في منهج مصنفه ومنهج مَن وافقه أو خالفه في تأويل تلك الآيات، وإظهار ما وقع فيه من الصواب الموافق، أو الخطأ المخالف؛ وكان من لوازم ذلك التعريف بهذا المصنَّف وبمن صنَّفه. وبيان تأويل المتشابه، ومكانة السنة من القرآن، والفِرق التي تعتمد على القرآن والسنة أو تفرِّق بينهما. ودورُ بعض مباحث علوم القرآن في تفسير وتأويل القرآن وآيات الَّعتقاد، وتعريف البدعة والهوى وأهل الأهواء، وسبب الَّختلاف في التفسير. وتناول البحث أهمَّ المسائل الإيمانية؛ كمسألة التوحيد والإيمان وثبوته وزواله، وزيادته ونقصانه، والكفر والشرك والنفاق، والذنوب الصغائر والكبائر، والوعد والوعيد والخلود في النار، والتوبة والمغفرة، والأمر بالمعروف والنهي عن المنكر، وصفات الله تعالى ورؤيته، وأ ركان الإيمان، والهداية والضلال، وخلق أفعال العباد، وما شابه ذلك. ثم دراسة وبيان قيمة منهج الخوارج في تفسير آيات الَّعتقاد، مقترنا بأقوال بعض المفسرين من أهل السنَّة. وخُتم البحث بخاتمة تضمنَّت أهم النتائج والتوصيات المتعلقة بهذه الدراسة

Last update: 4/28/26, 8:04 AM (UTC)