Your search

  • Araştırmanın amacı İbâzî tefsir geleneğinde ahkâm âyetlerinin nasıl yorumlandığını ortaya koymaktır. Bu amaç için incelenilen tefsir Muhammed b. Yûsuf Ettafeyyiş'in son tefsir eseri olan Teysîrü't-Tefsîr'dir. Nitekim Ettafeyyiş mezhebi içerisinde "Kutb" lakabı ile anılan tefsir ve fıkıh ilimleri başta olmak üzere diğer İslâmî ilimlerde de yetkinlik sahibi olan bir müfessirdir. Ettafeyyiş'in de eserinde vurguladığı gibi İbâzıyye mezhebi, Hanefî mezhebi ile ahkâma ait birçok konuda ittifak halindedir. Bunun yanı sıra Şâfîî ve Mâlikî mezhebi ile de birçok meselede ittifakı bulunan Ettafeyyiş eserinde bu benzerlikleri ifade ederken mezhepler ile ihtilaf halinde olduğu konuları da belirtmekten çekinmemiştir. Özellikle Zâhirî mezhebi ile olan ihtilafları, Ettafeyyiş'in ve mezhebinin âyetleri literal okumaktan uzak olduklarını ortaya koymaktadır. İbâzıyye mezhebinin neşet ettiği Hâricî mezhebi ile bir görüş birliği içerisinde olmaması gerek Ettafeyyiş'in gerek İbâzıyye'nin, Hâricîler gibi nasları yorumlamada sert bir tutuma sahip olmadıklarının göstergesidir. Her ne kadar İbâzıyye, Hâricî fırkaları arasından günümüze ulaşan tek zümre olsa da İbâzîler dinin ahkâmı karşısında literal tavırdan uzak durmuş, mutedil bir tutum benimsemiştir. Ettafeyyiş'in sünnî mezhepler ile ittifak ettiği meseleler doğrultusunda İbâzıyye mezhebinin ahkâm konusunda Hâricîlerden ziyade sünnî mezhepler ile olan benzerliğinin daha fazla olduğu tespit edilmiştir.

  • الملخ ص: خلاصة البحث تدور حول تعريف الخوارج وصفاتهم وفرقهم وآرائهم وعقيدتهم وأسباب خروجهم، وتسليط الضوء على الإباضية الأولى والمعاصرين، والفَرق بينهما، وبيان منهج الخوارج في التفسير وتأويلهم لآيات الَّعتقاد، وعرض ذلك على ضوابط التفسير، مع مقارنته بنقل بعض أقوال العلماء والمفسرين من غير الخوارج؛ وكان ذلك من خلال الوقوف على أشهر المسائل الَّعتقادية والآيات التي ذكرَتها. وكان تفسير "هميان الزاد إلى دار المعاد" أنموذجاً للنظر في منهج مصنفه ومنهج مَن وافقه أو خالفه في تأويل تلك الآيات، وإظهار ما وقع فيه من الصواب الموافق، أو الخطأ المخالف؛ وكان من لوازم ذلك التعريف بهذا المصنَّف وبمن صنَّفه. وبيان تأويل المتشابه، ومكانة السنة من القرآن، والفِرق التي تعتمد على القرآن والسنة أو تفرِّق بينهما. ودورُ بعض مباحث علوم القرآن في تفسير وتأويل القرآن وآيات الَّعتقاد، وتعريف البدعة والهوى وأهل الأهواء، وسبب الَّختلاف في التفسير. وتناول البحث أهمَّ المسائل الإيمانية؛ كمسألة التوحيد والإيمان وثبوته وزواله، وزيادته ونقصانه، والكفر والشرك والنفاق، والذنوب الصغائر والكبائر، والوعد والوعيد والخلود في النار، والتوبة والمغفرة، والأمر بالمعروف والنهي عن المنكر، وصفات الله تعالى ورؤيته، وأ ركان الإيمان، والهداية والضلال، وخلق أفعال العباد، وما شابه ذلك. ثم دراسة وبيان قيمة منهج الخوارج في تفسير آيات الَّعتقاد، مقترنا بأقوال بعض المفسرين من أهل السنَّة. وخُتم البحث بخاتمة تضمنَّت أهم النتائج والتوصيات المتعلقة بهذه الدراسة

  • نقد تفسير القرآن بالقرآن عند الإباضيةتفسير هيميان الزاد إلى دار المعاد أنموذجًاالملخص :تناول هذا البحث نقد تفسير القرآن بالقرآن عند الإباضية، وذلك من خلال تفسير هيميان الزاد إلى دار المعاد للمؤلف محمد بن يوسف أطفيش، وقد تضمَّن تمهيداً ومبحثين وخاتمة، ذكرتُ في التمهيد نبذة عن تفسير القرآن بالقرآن ومنزلته في علم التفسير، وذكرتُ في المبحث الأول تعريفاً عن الإباضية وأبرز عقائدهم، وتعريفاً بمنهج تفسير هيميان الزاد ومؤلفه، ثم ذكرتُ في المبحث الثاني نماذج من تفسير هيميان الزاد في تفسير القرآن بالقرآن مع مقارنتها بأقوال المفسرين من أهل السنة، واجتهدتُ في بيان الصواب من القول وفق القواعد التفسيرية المتفق عليها عند أهل السنة والجماعة .وخَلُص البحث إلى أنه من منهج الإباضية الاستدلال في التفسير بالقرآن الكريم استدلالاً خفيّاً كان أو صريحاً ليتوافق مع معتقداتهم الباطلة، وهذا نهج خاطيء لما عليه أهل السنة والجماعة من تفسير القرآن بالقرآن وفق القواعد الصحيحة المعتبرة .الكلمات المفتاحية : نقد، تفسير، القرآن، الإباضية، هيميان الزاد .

  • Muḥammad b. Yūsuf Aṭfayyash was published in Volume 4 Qur’ānic Hermeneutics in the 19th and 20th Century on page 71.

  • Arap yarımadasının güneydoğusunda yer alan Uman’ın İslamiyet ile tanışması Hz. Peygamber döneminde başlamıştır. Bölge, ilk asırlardan itibaren İbâzîliğin en önemli merkezlerinden biri olmuştur. Mezkûr mezhep zamanla farklı bölgelere yayılmış ve günümüze kadar gelmiştir. Söz konusu bölgede asırlarca varlığını korumayı başaran İbâzîlik, günümüzde Uman’ın resmî olarak desteklediği bir hüviyete sahiptir. İbâzîler tarih boyunca azınlıkta kalmış ama İbâzî toplumunun ihtiyaçlarını giderecek entelektüel bir literatür oluşturmayı başarmıştır. Bu literatürde tefsir çalışmalarının diğer alanlara kıyasla daha zayıf bir halka oluşturduğu söylenebilir. İbâzîler’e göre Uman’da tespit edilmiş, İbâzî bir müellifin yazdığı ilk tam tefsir, Saîd b. Ahmed el-Kindî’ye (ö. 1207/1792) aittir. Kindî’nin söz konusu tefsiri kısa ve özlü bir tefsir olup kendi dönemindeki İbâzî tefsir yaklaşımını tespit etme açısından önem arzetmektedir. Müfessir bu tefsirinde İbâzî din anlayışını esas almakla beraber diğer mezheplerin kaynaklarını da kullanmış ve mezhepler arası polemiklerden uzak durmaya çalışmıştır. Eserin önemli özelliklerinden biri, İbâzî olmayan kaynaklardan yapılan iktibasların mezhep esaslarına uygun hale getirilerek aktarılmasıdır. Bu araştırmada Kindî’nin tefsiri esas alınarak, dönemindeki İbâzî tefsir anlayışı, gerektiğinde farklı mezheplere ait çalışmalarla mukayese edilerek incelenmiştir.

Last update: 4/28/26, 8:04 AM (UTC)