Your search

Mutasavvıflar Kur‟an‟da bazı hususların işaret ve rumuzla anlatıldığı kanaatindedir. Mutasavvıfların bu kanaatten hareketle Kur‟an ayetlerinin bir kısmının veya tamamının keşf ve ilhamla yorumlamaya dayalı olarak vücuda getirdikleri tefsirlere “işârî tefsir” veya “remzî tefsir” adı verilmiştir. Bu tür tefsirler müellifinin bireysel fikirlerinden ziyade eriştiği makama bağlı olarak kalbine doğan ilham ve işaretlere dayanır. Biz bu çalışmamızda İbâzîlerin bu konuya yaklaşımını Itfiyyiş‟in son telif ettiği tefsir olan Teysiru‟t-Tefsir‟i inceleyerek tespit etmeye çalıştık. Müellifin, bu eserinde işârî tefsire karşı olduğunu ve işârî tefsir yapanları şiddetle eleştirdiğini ancak bazı yerlerde çelişkiye düştüğünü tespit ettik

İslâm düşünce tarihinde ilk ortaya çıkan mezhep Hâricîliktir. Hâricîler zamanla farklı gruplara ayrılmış ve içlerinden sadece İbâzîler varlıklarını günümüze kadar sürdürmüşlerdir. Günümüzde İbâzî müellifler ısrarla Hâricî olmadıklarını iddia etmektedirler. Ettafeyyiş, Cezayir bölgesinde yakın dönemde İbâzî mezhebini adeta yeniden canlandıran bir karaktere sahiptir. İbâzî mezhebi hakkında mütalaa ve değerlendirme yapacak araştırmacıların Ettafeyyiş’in eserlerinden müstağni kalması mümkün değildir. Bu sebeple İbâzîlerin Hâricîliği mevzusu bu araştırmada İbâzî mezhebinde bir başvuru kaynağı sayılan Ettafeyyiş üzerinde yapılan bir okumayla ele alınacaktır. Ettafeyyiş’in sadece tefsir alanında üç eseri bulunmaktadır. Bu tefsirlerin ilki Himyânu’z-zâd ilâ dâri’l-me‘âd adlı eseridir. Himyânu’z-zâd tefsiri son derece geniş kapsamlı, rivayet ve nakledilen bilgiler konusunda müellifin çok da seçici davranmadığı, israîliyatın yoğun bir şekilde kullanıldığı, okuyucuyu usandıracak kadar filolojik tahlillerin olduğu İbâzî mezhebi eksenli bir tefsirdir. İbâzîlerin mutedil bir fırka oldukları iddiası aslında diğer Hâricî gruplara nispetledir. Onları sert, katı, tahammülsüz yapıları ve dini metinlere yaptıkları zahiri okumalarla temayüz etmiş Ezârika gibi Hâricî gruplarla bir tutmak elbette yanlıştır. Ancak bununla birlikte onların Hâricîlerden tamamen beri olduklarını iddia etmek de son derece zordur. Yapılan okumalarda özellikle iman-amel, büyük günah, tekfir ve sahâbeye yaklaşım konularında onların Hârîcî zihniyetten kurtulamadıkları müşahede edilmiştir.

Hâricîler, İslam düşünce tarihinin ilk ortaya çıkan oluşumudur. Bu teşekkül, tarihi süreçte önce kendi içinde gruplara ayrılmış ve bu gruplardan sadece İbâzîler günümüze kadar varlıklarını devam ettirmişlerdir. Günümüzde varlıklarını devam ettirdikleri yerlerden biri de Cezayir bölgesidir. Bu bölgede 20. yüzyılda yetişen önemli İbâzî âlimlerden biri Muhammed b. Yusuf Ettafeyyiş’tir. İslamî ilimler konusunda çok yönlü bir âlim olan Ettafeyyiş, bir asra yakın ömrünü bulunduğu bölgede İbâzî mezhebine âdeta vakfederek ilmî ve sosyal faaliyetler yürütmüştür. Ettafeyyiş hayatı, eserleri, fikirleri ve sömürgecilerle mücadelesi gibi pek çok alanda, yaşadığı bölgede büyük izler bırakmış bir şahsiyettir. Bu sebeple Ettafeyyiş, İbâzî mezhebi müntesipleri arasında bir başvuru mercii anlamında kutbü’l-eimme olarak tanıtılmakta ve çokça referans gösterilmektedir. Müellif hayatının farklı dönemlerinde üç tefsir yazmış olup kaynaklarda üç yüz kadar eserinin olduğu zikredilmektedir

İsrailiyat, İslam kaynaklarına ve bilhassa tefsir külliyatına girmiş olan Yahudi, Hıristiyan ve diğer dinlere ait kültürel kalıntılarla, dinin lehine veya aleyhine uydurulup Hz. Peygamber (s.a.v.)’e, sahabeye ve sonraki nesillere izafe edilen her türlü haber israiliyat diye nitelendirilmektedir. Büyük ölçüde sözlü olarak nakledilen israiliyatın özellikle rivayete dayalı klasik tefsirlerde önemli bir yeri vardır. İsrailiyatla ilgili nakiller tefsir ilminin önemli konularından biridir. sağlam ve zayıfı tefrik edilmeksizin nakledilen israiliyat dinimize girerek tehlikeli yaralar açmıştır. Modern dönem Kur’an ve tefsir araştırmalarındaki genel yaklaşıma göre israiliyat, bilhassa rivayet ağırlıklı tefsir edebiyatındaki temel sorunlardan olup zayıflık sebebi sayılabilecek ciddi bir tefsir problemi olarak görülür. Biz bu çalışmamızda İbâzi mezhebi mensuplarınca Kutbu’l-Eimme diye tavsif edilen ve telif ettiği üç tefsir ile İbâzî tefsir tarihinin en dikkat çekici müfessiri olan Muhammed bin Yusuf Itfiyyiş’in Tefsir’e dair yazdığı son eser olan Teysiru’t-Tefsir bağlamında israiliyat konusuna yaklaşımını ve bunun eserine yansımalarını ele almaya çalıştık.

يصدر هذا البحث عن تساؤلات تجسد إشكاليته، وتبرر وجاهته، وهي أسئلة تستجلي الأسس التي أقام عليها الفارسي شرحه مقصورة أبي مسلم البهلاني في كتابه: "الدرر المنثورة في شرح المقصورة". وفي تتبعنا هذا السفر المفيد وجدنا الفارسي يصدر عن أسس مثلت منطلقات تفسيره، أجملناها فيما يأتي: -الالتزام بالمعاني المثبتة في المعجم في تفسير الكلمات، وقد ترتب على هذا الالتزام وجود مادة معجمية غزيرة في شرح الأبيات، وتأثر واضح بمنهجية المعاجم في تفسير الكلمات، وقد أفضى هذا الالتزام إلى اختيارات معجمية ربما قد رآها تناسب السياق، وفي نظرنا عكس ذلك. -إجمال معنى البيت على أساس تعييني، فالفارسي كان يجمل معنى البيت حسب المعاني المعجمية. -اعتبار البيت وحدة واحدة، وقد كان هذا في الغالب الأعم من عمله، إذ كان يشرح البيت وقد عده وحدة واحدة، وإن كان هناك ما يربطه بسابق أو لاحق. -التأويل: وقد ظهر في مواطن قليلة، ونرى أن الفارسي على وعيه به، غيبه. وينفتح جهد الفارسي على إمكانات بحثية غزيرة، عن فكره اللغوي في أعماله النظرية والتطبيقية، وعن مكانة هذا السفر ضمن ظاهرة شرح المتون والقصائد التي شاعت في عمان في القرنين الماضيين.

Ṭallāy’s edition is based on: a copy of the lithographic edition in Makt. Ḥammū Bābā Wumūsà; a MS in Makt. Ḥammū Bābā Wumūsà (in four bindings, 24x17 cm., in the margin annotations by the author); a MS in the library of ʿUmar b. Masʿūd b. Yaḥyà b. ʿUmar (d. 1938) in Guerara (24x17 cm., a relatively recent copy); a MS in Makt. al-Quṭb, in the handwriting of the author; 32x22 cm., in one binding of 938 pp., with annotations of the author).

Ṭallāy’s edition is based on: a copy of the lithographic edition in Makt. Ḥammū Bābā Wumūsà; a MS in Makt. Ḥammū Bābā Wumūsà (in four bindings, 24x17 cm., in the margin annotations by the author); a MS in the library of ʿUmar b. Masʿūd b. Yaḥyà b. ʿUmar (d. 1938) in Guerara (24x17 cm., a relatively recent copy); a MS in Makt. al-Quṭb, in the handwriting of the author; 32x22 cm., in one binding of 938 pp., with annotations of the author).

Ṭallāy’s edition is based on: a copy of the lithographic edition in Makt. Ḥammū Bābā Wumūsà; a MS in Makt. Ḥammū Bābā Wumūsà (in four bindings, 24x17 cm., in the margin annotations by the author); a MS in the library of ʿUmar b. Masʿūd b. Yaḥyà b. ʿUmar (d. 1938) in Guerara (24x17 cm., a relatively recent copy); a MS in Makt. al-Quṭb, in the handwriting of the author; 32x22 cm., in one binding of 938 pp., with annotations of the author).

Ṭallāy’s edition is based on: a copy of the lithographic edition in Makt. Ḥammū Bābā Wumūsà; a MS in Makt. Ḥammū Bābā Wumūsà (in four bindings, 24x17 cm., in the margin annotations by the author); a MS in the library of ʿUmar b. Masʿūd b. Yaḥyà b. ʿUmar (d. 1938) in Guerara (24x17 cm., a relatively recent copy); a MS in Makt. al-Quṭb, in the handwriting of the author; 32x22 cm., in one binding of 938 pp., with annotations of the author).

Ṭallāy’s edition is based on: a copy of the lithographic edition in Makt. Ḥammū Bābā Wumūsà; a MS in Makt. Ḥammū Bābā Wumūsà (in four bindings, 24x17 cm., in the margin annotations by the author); a MS in the library of ʿUmar b. Masʿūd b. Yaḥyà b. ʿUmar (d. 1938) in Guerara (24x17 cm., a relatively recent copy); a MS in Makt. al-Quṭb, in the handwriting of the author; 32x22 cm., in one binding of 938 pp., with annotations of the author).