Votre recherche

لقد حاولنا في هذه الورقة البحثية الكشف عن أهم ملامح و خصوصيات سكان جزيرة جربة و أبرز الحرف التي نشطوا بها. و قد توصلنا إلى معرفة أن سكان جزيرة جربة تميزوا بالتنوع المذهبي و الديني و العرقي، و قد تميزوا أيضا بالتسامح و التعايش بين مختلف الأديان و المذاهب. و قد شهدت جزيرة جربة خلال الفترة المدروسة كثافة سكانية كبيرة مقارنة ببقية مناطق الجنوب التونسي و ذلك نظرا للحركية الإقتصادية التي كانت تشهدها الجزيرة. و قد اقتصرنا في هذه الدراسة على أهم الحرف التي تميزت بها الجزيرة و المتمثلة خاصة في صناعتي النسيج و الفخار، حيث شهدت الجزيرة نموا كبيرا سواء على مستوى عدد المعامل أو كمية الإنتاج، مما أهلها لتكون في تلك الفترة قطبا صناعيا محليا و إقليميا. و مما مكنها أيضا من أن تصبح مصدرة لهذه البضائع التي تميزت بجودة عالية رغم الوسائل التقليدية المستعملة سواء في صناعة النسيج أو الفخار. إلا أن غزو البضائع الأوروبية و خاصة الأقمشة و الأغطية الأوروبية قلّص من عدد المعامل و من كمية الإنتاج في مجال صناعة النسيج.

Pendant la période coloniale entre les deux guerres mondiales, les agriculteurs de l'île de Djerba ont été confrontés à des défis environnementaux et économiques. Pour maintenir leurs activités agricoles, ils ont adopté des solutions créatives. Le Conseil municipal a joué un rôle important en réduisant les taxes pour les agriculteurs et les commerçants, en encourageant l'utilisation d'engrais organiques et en développant des infrastructures pour le tourisme. La municipalité a également investi dans la santé publique, la culture et l'éducation. Cependant, la Tunisie était sous le joug de la colonisation et la municipalité n'a pas pu résoudre tous les problèmes socio-économiques de l'île. Le sous-développement, la pauvreté et l'analphabétisme étaient des problèmes persistants. Les mesures prises par le Conseil municipal ont eu un impact positif sur l'économie et la vie des habitants de l'île de Djerba pendant la période coloniale.

The Berber people, natives of the Maghreb region, are located on the island of Djerba, where Jewish culture is firmly established. In addition, traces of connection with Jerusalem, the center of the Jewish community, persist throughout the island. The island of Djerba is the only holy place for Jews outside Jerusalem. It is also well known as the ‘Antechamber of Jerusalem’ and preserves its traces relatively well. Therefore, Djerba Island is a very meaningful place as it can look at the exchanges of Jewish diaspora civilization, coexistence, and win-win relationship between Islam and Jews, and Berber. In order to understand the meaning of ‘Antechamber of Jerusalem’, this paper aims to briefly examine the Jewish situation in three Maghreb countries (Morocco, Algeria, and Tunisia) before and after French colonial rule, and to examine the current situation of Jews in the region developed in history. Next, we will assess the characteristics of the Jewish community on the island of Djerba, called the ‘Antechamber of Jerusalem’. Like the rest of the Maghreb region, the island of Djerba is also a place of cultural division. Nevertheless, the memory of Jerusalem remains the strongest in history on the island of Djerba. In this sense, it seems meaningful to examine the issue of epistemological ‘rupture or 'continuity’. This shows how Jews were able to coexist and co-exist on the island of Djerba, the ‘Antechamber of Jerusalem’, and how the French colonization and subsequent process led to a conflict and a ‘rupture’ in the coexistence. Therefore, through this paper, we will be able to understand the Jewish cultural identity of the island of Djerba, coexistence, and conflict of civilization

Berber and Jerusalem are not often mentioned because there is not much connection between them. This is because the existence of berber itself has not been mentioned in history. Moreover, the geographical distance from Jerusalem made it impossible to imagine the Berber connection to Jerusalem. However, 'Yennayer', the most important festival for Berbers today, mentions the ancient Pharaoh and Jerusalem. It shows that the relationship between the Berbers, Jerusalem, and the jews has existed since ancient times. This study examines the mechanism of 'conflict and coexistence' between Berber and Jerusalem from ancient times to the present. First, examine the relationship between the Berbers, Jerusalem, and Jews, focusing on the era of the Pharaoh and the era after the destruction of the Jerusalem temple. This process seems very meaningful in examining the relationship between the ancient Berbers and Jerusalem. Second, although there may have been conflicts, there are regions where the paradigm of 'coexistence' has been maintained relatively well. This is not Jerusalem, but the case of Djerba island, which contains the soul of Jerusalem, is a case in point. Although Djerba island is an islamization place, it is a unique place where is lamic ibadism, Berbers, and Jews form a 'coexistence' relationship. It examine how they were able to maintain a relationship of coexistence. Finally, we examine the conflict relationship that erupted again before and after French colonial rule. Such a process provides a meaningful interpretation in examining how the mechanism of 'conflict and coexistence' between Berber and Jerusalem has been formed, and is useful for understanding various forms of cultural exchange in the region.

The fall of Gaddafi’s regime in 2011 has had a significant impact on the development and implementation of different social and political reforms in Libya. During the 1969-2010 period, the Libyan regime, its political system and national policies had been set against the Amazigh, who were thus unable to develop their own social and political organizations. Since the regime change, Libyan society has been drawn into political struggle, but has also had the chance to reorganize itself. There is no doubt that Amazigh civil society has played an essential role, emerging as a cultural and political player during the revolution on the upper hills of the Infusen (Nefusa) mountain range in 2011. Moreover, the movement progressed during the post-revolutionary period as a cultural and political advocate seeking reconsideration and recognition within the country’s constitutional framework. This paper highlights recent developments in Libya, the crucial role of the Amazigh civil society during the period of the revolution and its essential movement towards the uprising that toppled Colonel Gaddafi. The paper seeks to present the methods used to mobilize people with highly ambitious goals of social and political transformation. It presents some of the aspects of how Amazigh civil society managed to benefit from the media as a tool of promotion, developing political entities and outreach at a global scale in order to influence society and public opinion, through methods including advocacy, campaigning, building partnerships and developing social and political projects.

Article concerns of the ancient traditional settlements of Algeria. The main attention are payed to the introduction of architecture of M'zab Valley that is a special historical urban phenomenon of Algerian. Article deals with five old historical preserved settlements, so called ksour, that are gathered in the agglomeration of M'zab Valley (so called Pentapolis) in the oasis of Sahara desert. The article is analysing the traditional planning structure and architecture of ksour in urban scale (macro level) pointing special attention to the climate adaptation techniques of building in the severe natural environment of Sahara desert. The Pentapolis of M'zab Valley is unique example of agglomeration where people dwells preserving traditions more than millennium of the years using the same urban infrastructures and buildings. In this point of view, it could be considered like an excellent case for study the harmonization of ancient traditions in the circumstances of modernity by living in the substantiality with environment.

الدور السياسي والعسکري لأسرة أيوب بن العباس في المغرب الأدنى ( 171-300هـ/787-912م) إبراهيم محمد قسم التاريخ والحضارة الإسلامية , کلية دار العلوم ,جامعة الفيوم, جمهورية مصر العربية . البريد الالکتروني : ifm00@fayoum.edu.eg الملخص: شهد المغرب الإسلامي في بداية النصف الثاني من القرن الثاني الهجري / الثامن الميلادي، تطورات سياسية واجتماعية وثقافية، أثرت في مسار المجتمع الإسلامي بشکل واضح في مختلف جوانب الحياة، وقد تمثلت تلک التطورات في انتشار المذاهب الخارجية وقيام دول مستقلة، وفي ظل تلک الظروف ظهرت أسرة قامت بدور سياسي وعسکري مهم، وهي أسرة الوالي أيوب بن العباس التي کانت الساعد الأيمن للأئمة الإباضييين بالمغرب، وذلک في الجهات الشرقية للدولة، وبخاصة في طرابلس الغرب وجبل نفوسة. وقد وقع الاختيار علي هذا الموضوع لأنه جديدا علي ساحة الدراسات التاريخية، ولا يهدف فقط إلي تتبع أخبار هذه الأسرة ذات النفوذ الواسع في تاريخ الإباضيين بالمغرب، وإنما يهدف أيضا إلي إبراز المکانة السياسية والعسکرية لهذه الأسرة وجهودها في الدفاع عن الجبهة الشرقية للإباضيين في المغرب، وبيان أثر الأحداث التاريخية في تغير المجري السياسي والتأثيرعلي أوضاع السلم والحرب.کما أن هذا الموضوع يمثل حلقة من أهم حلقات التاريخ الإسلامي في المغرب العربي، والتي برز فيها التفاعل الحضاري والرقي الاجتماعي، لقد کانت هذه الأسرة تمثل أهم مظهر من مظاهر التطور السياسي والاجتماعي ، وکان دورها يبرز بشکل فعال في أحداث الثورات وحرکات التمرد والحملات العسکرية ضد حکم الإباضيين في الجهات الشرقية من الغرب الإسلامي، وقامت بحق في الدفاع عن الإباضيين لتمکينهم من السيطرة علي أملاکهم ومواجهة أعدائهم، ولاشک أن هذه الأسرة تولت القيادة في حقبة مهمة من حقب التاريخ الإسلامي بکل معطياتها وظروفها الاستثنائية، وکانت مخلصة کل الإخلاص في أداء مهامها. وتتضح أهمية الموضوع من خلال الدور الذي شغله ثلاثة ولاه من أفرادها ، وهم: أيوب بن العباس وابنه العباس وحفيده أفلح بن العباس ، وذلک في الفترة من سنة ( 171-300هـ/787-912م). الکلمات مفتاحية : أسرة أيوب بن العباس- المغرب الأدني - السياسي- العسکري The political and military role of the Ayoub bin Abbas family in the Near Maghreb ( 171-300 A.H./787- 912 A.D.) Ibrahim mohamed Civilization, Department of History and Islamic Faculty of Dar al-Ulum, Fayoum University,Egypt. E-mail :ifm00@fayoum.edu.eg Abstract The Islamic Maghreb witnessed at the beginning of the second half of the second Hijri / eighth century AD, political, social and cultural developments that clearly affected the course of the Islamic community in various aspects of life, and these developments were represented in the spread of external sects and the establishment of independent states. And under those circumstances a family emerged which played an important political and military role, namely the family of the ruler Ayoub bin al-Abbas. This ruler was the right-hand man for the Ibadi imams in Morocco, in the eastern regions of the state, especially in western Tripoli and Mount Nafusa. This topic has been chosen because it is new to the field of historical studies, and it does not only aim to track news of this family with wide influence in the history of the Ibadis in Morocco, but also aims to highlight the political and military position of this family and its efforts in defending the Eastern Front of the Ibadis in Morocco that revealed the impact of historical events in changing the political course which affected the peace and war situations. Also, this topic represents one of the most important episodes of Islamic history in the Maghreb, in which civilization interactions and social progress emerged. This family was the most important aspect of political and social development. Its role was effectively prominent in the events of revolutions, rebellions and military campaigns against the rule of the Ibadis in the eastern regions of the Islamic West, and they have in fact defended the Ibadis to enable them to control their properties and confront their enemies. And there is no doubt that this family assumed the leadership in an important period of Islamic history with all its efforts and exceptional circumstances and was sincere in the performance of its duties. The importance of the issue is evidenced by the role occupied by three of its members, who are:- Ayoub bin Al-Abbas, his son Al-Abbas and his grandson, Aflah bin Al-Abbas, during the period from the year (171-300 A.H. / 787-912 A.D.). : Keywords Ayoub bin Abbas family - Near Maghreb political - military-

Müslümanların dinî bilgi ve hükümleri hangi kaynaklardan ve nasıl elde edeceklerini konu edinen fıkıh usulü ilmine dair esas ve kurallar ilk dönemden itibaren tartışma konusu olmuştur. Belirli esaslar üzerinde ittifak edilmekle birlikte birçok meselede âlimler ve mezhepler arasında farklı görüşler ortaya çıkmıştır. İslâm âleminin büyük çoğunluğunu oluşturan Sünni mezhepler arasında fıkıh usulü kuralları üzerinde daha geniş bir ittifak sağlanmıştır. Ehl-i sünnet dışında kalan İbâzıyye gibi mezheplerin fıkıh usulüne dair görüşleri kimi konularda onlara yaklaşmış, kimilerinde ise değişiklik arz etmiştir. Diğer bir önemli husus ise bu mezheplerin Sünni anlayışa yaklaşımının zaman içinde değişim ve gelişim geçirmesidir. Bu makalede ülkemizde haklarında fazla bilgi bulunmayan, ama Umman gibi bazı İslâm ülkelerinde çoğunluğu oluşturan İbâzıyye’nin fıkıh usulüne dair temel kaynakları ve önemli görüşleri ana hatlarıyla ve kronolojik olarak sunulacaktır. Ayrıca bu kaynak ve görüşlerin, tarih içinde İbâzîlerin geçirdiği sosyal, siyasi ve ilmî değişim ve gelişim sonucunda, Sünni anlayışa bariz bir şekilde yaklaştığı tespit edilecektir. İbâzıyye ortaya çıktığı ilk dönemlerde birçok açıdan Ehl-i sünnet geleneğinden farklılaşmasına rağmen mücadeleci bir tavrı benimsememiştir. İbazıyye’nin bu tavrı onların kendilerini muhafaza etmesini sağladığı gibi Ehl-i sünnet geleneğini temsil eden ulemadan ilmî olarak etkilenmesinin yolunu açmıştır. Ayrıca bir süre sonra karşılaştıkları problemleri çözmek için arayışa girmeleri farklı geleneklerin usul-i fıkıhta ortaya koyduğu prensiplerden istifade etmeye karşı olan tutumlarının yumuşamasını sağlamıştır. Ortaya çıktığı ilk dönemlerde usul-i fıkıh alanında katı sayılabilecek bir tutum sergileyen İbâzîler sonraki dönemlerde Sünni usul-i fıkıh anlayışından etkilenmeye ve bu anlayışın birçok prensibini benimsemeye başlamışlardır. Delillerin tasnifinde ve hiyerarşisinde Ehl-i sünnet ile benzeşen İbâzîler bu delillerin ayrıntılarına dair meselelerde de onlarla ortak görüşlere sahiplerdir. İbâzîler, ayetlerde tevile cevaz vermişlerdir. Elfaz bahislerinde de özellikle lafzın anlama delaletinin açıklığı ve kapalılığı hakkındaki tasnif ve tanımları Sünni gelenekle örtüşmektedir. İbâzıyye’nin sünnete dair görüşlerinin Hanefî mezhebine benzerliği dikkat çekicidir. Sünnetin senedi açısında yapılan taksiminde Hanefîleri diğer mezheplerde ayıran mütevatir, müstefîz/meşhur ve âhâd şeklindeki ayrım ve bunların tanımları İbâzıyye tarafından da benimsenmiştir. Mesela İbâzîler de meşhur haberin ilmü’t-tuma’nine ifade ettiğini söylemiş ve âhâd haberin kabulü için râvinin bu haberin aksine amel etmemesini şart koşmuşlardır. Ayrıca mürsel hadisleri delil sayan İbâzîler, İbâzî hadis âlimi Rebî‘ b. Habîb’in (ö. 180/796 [?]) eserini Kur’an’dan sonraki en sahih kitap saymakla beraber temel Sünni hadis eserlerinden istifade etmekte bir beis görmemektedirler. İcmaın delil değeri konusunda Ehl-i sünnet ile aynı görüşte olan İbâzîler icmaın oluşumunu kendi mezhepleriyle sınırlı görmezler. Bununla beraber icmaı katʽî ve zannî olmak üzere ikiye ayırmışlardır. Kendileriyle beraber Ehl-i sünnet mezheplerinin de ittifak ettiği konularda katʽî icma; sadece İbâzîlerin ittifak ettiği konularda ise zannî icmaın olduğunu ifade etmektedirler. İbâzîler, Sünni âlimlerinin çoğunluğu gibi icmaın oluşması için icmaa katılan bütün müçtehitlerin ölmesini (inkırâzu’l-asr) şart koşmazlar. Bir meseledeki ihtilafın dışına çıkarak üçüncü bir görüş beyan etmeyi mümkün gören İbâzîler, bu hususta da Hanefîlerle aynı görüşü paylaşırken Ehl-i sünnet’in cumhuruna muhalefet etmektedirler. Kıyası delil kabul etmede İbâzîler değişik dönemlerde farklı görüşlere sahiplerdir. İlk dönem İbâzîler kıyasa karşı mesafeli bir tavır takınmış ve daha ziyade Ehl-i hadîs’e benzer bir yaklaşım sergilemişken sonraki dönemlerde kıyasa karşı tutum değişmiştir. Hatta kıyasın sadece muamelata dair konularda değil aynı zamanda ibadetlerde ve hadlerde de geçerli olduğunu savunmuşlardır. İbâzîlerin ferʽî deliller olarak ifade edilen delillerle ilgili görüşlerinde de Sünni ulema ile benzerlikleri dikkat çeker. Fakat bu deliller arasında sayılan sahâbî kavli hakkındaki görüşlerinde onların inanç esaslarının izlerini görülebilir. Zira onlar sahâbî kavlini -icma vuku bulmadığı sürece- delil kabul etmezler ve bu görüşlerini sahâbenin masum olmamasıyla temellendirirler. Sadece Câbir b. Zeyd (ö. 93/711-2) gibi İbâzî âlimlerin naklettikleri sahâbî görüşlerinin diğerlerine göre daha öncelikli kabul ederler.

يتحدث هذا البحث عن مسألة مهمة من مسائل الدين المتعلقة بصفة من صفات الله الذاتية عز وجل وهي صفة الكلام وبالتحديد مسألة خلق القرآن عند الإباضية المعاصرة. ويهدف البحث إجمالاً إلى بيان اعتقاد الإباضية المعاصرة في مسألة خلق القرآن، والمنهج المتبع الذي بنت عليه الحكم في المسألة. وقد أشارت الباحثة إلى الاختلاف في مسألة خلق القرآن بين إباضية المشرق والمغرب لإظهار ما هم عليه من الابتداع في الدين ومخالفة منهج السلف الصالح. مبينة الفكر الدخيل على الإباضية المعاصرة في المسألة الذي لم يكن في أسلافهم، ومظهرة الشبهات التي تناولوها في مسألة خلق القرآن، ثم الرد عليها.                                     أما منهج البحث فقد اتبعت الباحثة المنهج الاستقرائي التحليلي النقدي، وذلك باستقراء أقوال الإباضية وآرائهم حول مسألة خلق القرآن، ثم تحليلها ونقدها. ومن أهم نتائج البحث: أن القول بخلق القرآن لم يكن في الجذور العقدية لدى سلف الإباضية، بل لم يكن عند الخوارج الأُول، وهذا باعترافهم، وأن الحجج والشبهات التي أوردها الإباضية المعاصرة لم تكن من الأشياء الجديدة، وإنما هي محاكاة وتقليد وتأثر بمذهب المعتزلة في المسألة بخلق القرآن.

RESUME : Les crues et les inondations qu’elles provoquent, constituent en Algérie, la cause récurrente de catastrophes meurtrières, celles de l’Oued Koriche (Alger) en Novembre 2001 de l’Oued M’Zab (Ghardaïa) en Octobre 2008 (Ghardaïa) en témoignent et restent gravées dans la mémoire des populations. La connaissance régionale des écoulements de surface est indispensable à l’étude des inondations. Or, la qualité des données observées, (non disponibles, discontinues, entachées d’erreurs de mesure ou de saisie, etc…) fait que la quantification des débits d’écoulement reste difficile à réaliser. Seul le recours à la modélisation hydrologique "pluie-débit" peut apporter une solution à cette problématique. L’objectif de l’étude est de développer des modèles "pluie-débit" efficaces pour l’estimation des crues de fréquences rares, en zone aride et, en absence de jaugeages. Le bassin versant de l’Oued M’Zab, sous climat saharien, région en pleine expansion, a fait l’objet de l’étude, vu sa vulnérabilité aux inondations, son importance du point de vue socio-économique, culturel et touristique. Le choix est porté sur l’utilisation de deux modèles qui ont montré leur robustesse et leur performance à l’échelle internationale: le modèle semi-distribué HEC-HMS, simple reposant sur un fonctionnement de type SCS, et le modèle global de l’IRD, purement déterministe. Le choix de ces deux modèles est justifié par plusieurs critères. L’application de ces deux modèles dans la région d’étude a porté sur la création, l’organisation et la génération des données d’entrée en utilisant un SIG puis l’évaluation des résultats. Les deux modèles donnent des résultats satisfaisants et proches et ont permis la construction de l’hydrogramme type de la crue. Le modèle HEC-HMS se montre plus facile à configurer et à mettre en œuvre. Néanmoins le débit obtenu par le modèle IRD, a l’avantage d’être relié aux autres caractéristiques de la crue qui sont évaluées par ce même modèle. Ce travail s’est basé non seulement sur l’identification des facteurs topographiques, géomorphologiques, lithologiques, hydrographiques, climatiques et même anthropiques, responsables de la genèse des crues, mais aussi sur un historique des crues. La recherche de modèles "pluie-débit", adaptables aux spécificités climatiques et morphologiques de la région d’étude ont permis d’établir des relations reliant coefficients d’abattements - surfaces et coefficient de ruissellement – surfaces, basées sur les caractéristiques physiques du bassin. Aussi, le débit centennal obtenu par le modèle HEC-HMS est utilisé comme entrée au modèle HEC-RAS, modèle hydrodynamique unidimensionnel basé sur la résolution de l’équation d’énergie, afin de simuler les écoulements en période de crue. Ce modèle est appliqué sur un tronçon de l’Oued M’Zab. La modélisation hydrodynamique de ce tronçon a permis d’étudier le comportement de la ligne d’eau, d’estimer les vitesses moyennes et d’identifier les zones vulnérables aux inondations.

The human settlement can be considered as a specific historical creation; it has not always existed however appeared at a certain moment in the societies evolution, and can disappear, or be radically changed at another moment. The anthropology of space is interested in the representation, production and social use of human space, just like the cognitive sciences. In this regard, we attempt over this study to analyze the anthropology of Saharan human settlement (The city of Ghardaïa). The results reveal that social ties and human needs are determining factors in the morphology of Saharan human settlements.

Hicrî ilk asırda doğan ve aynı asırda vefat eden Câbir b. Zeyd (ö. 93/711-12), tâbiîn âlimleri içerisinde önemli bir konuma sahiptir. Umman doğumlu olan Câbir henüz genç yaşlarda ailesi ile birlikte Basra’ya göç etmiş ve memleketinde aldığı ilk eğitimine burada devam etmiştir. Basra’daki ilmî ortamla yetinmemiş, sık sık Hicaz bölgesine giderek sahâbîler ile görüşme ve onlardan istifade etme fırsatı bulmuştur. Abdullah b. Abbâs başta olmak üzere Hz. Âişe, Abdullah b. Ömer, Enes b. Mâlik, Abdullah b. Mesud, Câbir b. Abdullah, Ebû Hureyre, Ebû Said el-Hudrî (r.anhüm) gibi sahâbenin önemli isimlerinin tedrisinden geçmiş ve onlardan hadis rivayetinde bulunmuştur. Bedir ehlinden yetmiş kişiye yetiştiği ve İbn Abbâs dışında hepsinin ilmini kavradığına dair kendisinden birden fazla eserde aktarılan ifadeler, onun sahâbe ile ne derece sıkı bir bağının bulunduğunu göstermesi açısından önemlidir. Câbir, sahâbenin yanı sıra Hasan Basri, İbn Abbâs’ın azatlısı İkrime ve Muhammed b. Sîrîn gibi tâbiînin meşhur simaları ile de arkadaşlık yapmış ve onlarla karşılıklı ilim alışverişinde bulunmuştur. Sahâbenin ve tâbiîn âlimlerinin övgülerine mazhar olmuş ve Basra gibi ilmî bir merkezde insanlardan kabul görerek fetva vermeye başlamıştır. Câbir b. Zeyd’in başta İbâdiyye mezhebinin ikinci imamı olan Ebû Ubeyde Müslim b. Ebî Kerime (ö. 145/762) ve üçüncü imamı olan Rebîʿ b. Habîb (ö. 180/796) olmak üzere yetmişe yakın öğrenci yetiştirdiği aktarılmaktadır. Ebû Nuh Sâlih ed-Dehhân, Dımâm b. Sâib ve Hayyân el-Aʿrac bunlardan bazılarıdır. Câbir b. Zeyd, İbâdî âlimler tarafından İbâdiyye mezhebinin kurucusu olarak kabul edilmektedir; ancak Sünnî âlimler Câbir b. Zeyd’in İbâdî olmadığını, hatta kendisine bu konu sorulduğunda onlardan beri olduğunu ifade ettiğini aktarmaktadır. Ayrıca Sünnî âlimler tabakât ve ricâl kitaplarında ondan övgüyle söz etmişlerdir. İbâdîlere göre ise bu, baskıcı Emevî idaresinin bulunduğu dönemde yapılmış bir takıyyeden ibarettir. Mezhebin gerçek imamı olan Câbir’in meydana çıkması hareketin geleceği için tehlikeli olacağından dolayı mezhebin dışa bakan yüzü olma görevini Abdullah b. İbâd üstlenmiş, direktifleri ise Câbir’den almaya devam etmiştir. Ancak bu makalenin konusu gereği onun gerçek mezhebi hakkındaki bu tartışmalara girilmeyecek, sadece İbâdî fıkhı içerisinde nasıl bir konuma oturtulduğu tespit edilmeye çalışılacaktır. Câbir b. Zeyd, yaşadığı dönem itibarıyla ilimler henüz birbirinden ayrışmadığı için hadis, tefsir ve fıkıh ilimlerinde belli bir noktaya ulaşmıştır. Bu makalede onun genel olarak ilmî konumuna özel olarak ise fıkıh ve İbâdî fıkhı içerisindeki konumuna temas edilmeye çalışılmıştır. Câbir’in ilmî konumunun tespitinde her bir ilim için farklı kaynaklar üzerinden gidilmiştir. Tefsir ilmindeki konumu için hocası İbn Abbâs’ın onun hakkındaki görüşleri, müfessirlerin ondan nasıl bahsettikleri ve tefsir kitaplarında onun görüşlerine yapılan atıflara bakılmış, hadis ilminde İslâm dünyasında meşhur olan hadis kitaplarında Câbir kanalıyla nakledilen rivayetler ve tabakât kitaplarında onu nasıl anlattıkları üzerinden gidilmiştir. Fıkıh ilminde ise genel olarak ondan aktarılan fıkhî rivayetlerden bahsedildikten sonra İbâdî fıkıh literatürü içerisinden seçilen birtakım eserlerde Câbir’in görüş ve fetvalarına yapılan atıflara bakarak onun İbâdî fıkhı için nasıl bir noktada konumlandığı tespit edilmeye çalışılmıştır. Sonuç olarak ise tefsir ve hadis ilimlerinde yüksek bir mertebeye sahip olan Câbir’in İbâdî fıkhının kurucularından sayılabilecek derecede bir otoriteye sahip olduğu tespit edilmiştir.