Your search

Bu çalışma, Hâricî fırkaları içerisinde en ılımlı ve sistematik düşünce yapısına sahip kabul edilen İbâdiyye mezhebinin imâmet anlayışını ve siyasal düşüncesini incelemektedir. Araştırmanın konusu, mezhebin itikadî ilkeleri ile imâmet doktrininin, İbâdî düşünür Ebû Ya‘kūb Yûsuf b. İbrâhim el-Vercelânî’nin (ö. 570/1175) ed-Delîl ve’l-Burhân li-Ehli’l-ʿUkūl adlı eseri çerçevesinde değerlendirilmesidir. Çalışmanın kapsamını, İbâdiyye’nin imâmeti veraset yahut tayinden bağımsız olarak cemaatin icmâ ve biatine dayandıran yaklaşımı; dört halife hakkındaki değerlendirmeler; İslâm toplumunun bölünmesine yol açan tarihsel, siyasal ve teolojik faktörlere dair yorumlar; bu süreçte ortaya çıkan temel kavramlara ilişkin tutum; ayrıca müşrikler ve Ehl-i kitapla ilişkilere dair görüşler oluşturmaktadır. Araştırmanın amacı, Vercelânî’nin siyasal ve kelâmî düşüncesinin İbâdiyye mezhebinin genel çizgisi içindeki yerini tespit etmek ve bu düşüncenin mezhebin ana ilkeleriyle uyum düzeyini ortaya koymaktır. Çalışmada nitel yöntem benimsenmiş; Vercelânî’nin eseri başta olmak üzere klasik İbâdî kaynaklar analiz edilmiş, diğer İslâm fırkalarının imâmet anlayışlarıyla karşılaştırmalı bir inceleme yapılmıştır.Araştırmanın sonucunda, Vercelânî’nin düşüncesinde ilk üç halife döneminin örnek alınması gereken ideal bir yönetim modeli olarak görüldüğü; ümmetin parçalanmasının temel nedeninin yöneticilerin hatalı tutumları ve yanlış açıklamaları olarak değerlendirildiği; müşriklere karşı ihtiyatlı ve mesafeli bir yaklaşım benimsendiği tespit edilmiştir. Ayrıca Vercelânî’nin siyasal görüşlerinin genel hatlarıyla İbâdiyye’nin yerleşik siyasal anlayışıyla uyumlu olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Bu çalışma, İbâdîlik araştırmaları kapsamında Tunus’a yapılan on günlük ziyaretin gezi notlarından oluşmaktadır. Bu gezi kapsamında başta başkent Tunus olmak üzere Benzert ve Kayrevân şehri ayrıca Tunus İbâdîlerinin merkezi konumunda olan Cerbe adası ziyaret edilmiştir. Bu gezi sadece İbâdîlik araştırmalarına hasredilmemiş, gezi esnasında mezkur bölgelerin tarihi, kültürel ve turistik yerleri ziyaret edilmiş, İbâdî merkezlere gidilmiş ve İbâdî isimler ile görüşmeler yapılmıştır. Bu yazıda zikredilen faaliyetler esnasındaki gözlem ve yorumlar aktarılmış, anlatılanlar resimler ile desteklenmiştir.

دراسة مناهج مفسري المذاهب الإسلامية المعتدلة وربطها بمناهج مفسري أهل السنة لها أهمية كبيرة في معرفة تفكير علماء هذه المذاهب، ومعرفة قرب تفسير هذه المذاهب من تفاسير أهل السنة، الأمر الذي يؤدي إلى إضافة علمية تخدم النص القرآني من وجهين: الأول- تعدد المعاني التفسيرية للآية القرآنية، واتضح ذلك في موضوع الاختلاف في الوقف على اسم الجلالة ﴿اللَّه﴾، أو الوقف على ﴿وَالرَّاسخون فِي الْعِلْمِ﴾؛ فالوقف على الأول يمثل مدرستين من مدارس أهل السنة، وهما مدرستا التفويض والإثبات، والوقف على ﴿وَالرَّاسخون فِي الْعِلْمِ﴾ يمثل مدرسة التأويل التي منها الإباضية، وهذا الاختلاف اختلاف تنوّع يجعل المسلم لا يتعصب لمدرسة من هذه المدارس، ويقبل الرأي الآخر، والثاني- ترسيخ معنى من المعاني المتفق عليها، كموضوع وقوع المجاز في اللغة والقرآن والحديث، الذي يتفق على وقوعه جمهور علماء الأمة، ومنهم علماء الإباضية، وهذا ما وضح من منهج الخليلي، وتتناول هذه الدراسة بيان منهج الخليلي في تفسيره للآية السابعة من سورة آل عمران، الذي يمثل منهج التفسير الإباضي، واتخذت الدراسة المنهجَين الوصفي التحليلي والنقدي في بيان منهج الخليلي في تفسير الآية السابعة من سورة آل عمران؛ وذلك بوصف موضوعاته التي تناولها والشرحِ لها أو ذكرِ مصدرها، وأما النقد فهو يتجه إلى الآراء التي تبناها الخليلي، ودافع عنها، وبخاصة ما كان من آيات الصفات وكان متعصبا لمنهج مدرسة التأويل، الذي يوصف بأنه منهج الخلف، وكان يصف علماء مدرسة الإثبات خاصة بالحَشْوية والْمُجسِّمَة، و تتمثل إشكالية الدراسة في عدم وجود دراسات تتمتع بالحيادية في دراسة منهج مفسري القرآن الكريم من الإباضية، وبخاصة تفسير الخليلي؛ فمنها المغالي في الإطراء والموافق لكل ما يقوله الخليلي، ومنها المغالي في النقد والواصف للإباضية بالمبتدعة وغير ذلك، ومن هنا كانت هذه الدراسة في بيان منهج التفسير الإباضي متمثلا في تفسير الخليلي، ومحاولة الوصول إلى القول الراجح في تفاسير الإباضية مع الالتزام بالحيادية العلمية دون تجريح أو إطراء، وقد قامت الدراسة على العناصر الرئيسية التي ذكرها الخليلي في تفسيره للآية بالتحليل والمناقشة والنقد، وأبرزت أهمية دراسة منهج التفسير الإباضي وبخاصة تفسير الخليلي لما له من أهمية علمية ودينية، ومما أبرزته الدراسة أيضا تميز الخليليِّ في ردِّهِ على مُنكرِي المجاز، فقد استند فيه على أقوال العلماء المعتبرين قديما وحديثا، وكان محقًّا في تناوله اضطرابَ ابن القيم(ت751هـ) وتناقضه في موضوع المجاز، لكنه لم يكن مُنصفًا في هجومه على المثبتين لآيات الصفات؛ إذ سماهم حَشوية، ووصف عقيدتهم بأنها اسْتُقِيت من الفكر اليهودي، واستند إلى نصوص مبتورة؛ ليؤكد فكرته، وهذا الفعل لا يجوز من عالم كبير في مكانة الخليلي! وقد اتضح أنَّ منهج الإباضية في التفسير قريب جدًّا من منهج مفسرِي أهل السنة مع بعض الاختلافات في تناول آيات الصفات؛ وهذا يرجع إلى اختلاف التنوُّع، لا اختلاف التضاد.

Vakıflar, İslam tarihinde önde gelen dini ve ekonomik kurumlardan biri olarak kabul edilmektedir. Sosyal dayanışma ilkelerini güçlendirmede, dini ve eğitimsel faaliyetleri desteklemede ve aynı zamanda yüzyıllar boyunca yerel toplulukların gelişimine katkıda bulunmada önemli bir rol oynamışlardır. Bu araştırma, Libya’daki vakıf yönetiminin mevcut durumunu incelemeyi amaçlamakta; bu kurumun tarihî ve hukukî çerçevesini analiz ederek, toplum dengesini sağlamak amacıyla toplumun bazı kesimlerini desteklemedeki ekonomik ve sosyal rollerini ortaya koymaktadır. Çalışma, özellikle siyasi ve ekonomik değişimlerin bu kurumun sürdürülebilirliğini ve etkinliğini nasıl etkilediğine odaklanarak, vakıf sisteminin karşı karşıya olduğu zorlukları ele almaktadır. Ayrıca, mevcut sorunların çözümünde ve vakıf yönetiminin etkinliğinin artırılmasında yerel bir idarî model olarak İbazıyye mezhebine özgü Azzabe sistemine ışık tutulmaktadır. Bu sistem, toplumsal katılımı ve halk nezdindeki güveni tesis etmede potansiyel bir çözüm olarak değerlendirilmektedir. Araştırma, betimsel ve analitik yöntemlere dayanmakta olup, yeterince incelenmemiş olan Azzâbe sistemi aracılığıyla yerel bir yönetim modeli sunmasıyla dikkat çekmektedir. Ayrıca, bu kurumun sosyal adalet ilkeleri ve sürdürülebilir kalkınma hedefleriyle uyumlu şekilde etkinliğini artırmayı hedefleyen bir dizi reform önerisi de sunulmaktadır.

Seafaring and trade across the Indian Ocean have played a pivotal role for Oman and its scholars. Islamic law compendia are reflective of and an important source on the material culture of their times. They discuss all aspects of human life, questions of personal status and trade and international relations. Despite the exposure of Oman and its scholars to the sea and related legal cases, maritime law in the Ibāḍī fiqh encyclopedias is a neglected field of research. This study aspires to close a gap in the literature. It focuses on the earliest extant Omanī fiqh encyclopedias and other relevant material of the 2nd-3rd/8th-9th centuries, mainly the Kitāb Jāmiʿ Abī l-Ḥawwārī (alive in 272/885), Kitāb Jāmiʿ al-Faḍl ibn al-Ḥawwārī (d. 278/891) and Jāmi’ Ibn Jaʿfar al-Izkawī (alive in 277/892), with references to later sources, primarily the Kitāb Bayān al-sharʿ of Muḥammad ibn Ibrāhīm al-Kindī (d. 508/1115), the Muṣannaf of Abū Bakr al-Kindī (d.557/1162), and others. This research analyses the available material to identify the earliest possible source material and authorities of dicta on Ibāḍī maritime law while referencing later material for clarification. Case studies on different questions, such as hiring ships and vessels for transportation, contract work, shipwreck and jettison, taxation, and persons missing at sea, are analyzed with respect to the sea as spatial factor that may (or may not) impact Islamic legal rule.

Hz. Peygamber’in vefatından sonra Müslümanlar arasında başta imâmet olmak üzere çeşitli meselelerde ihtilaflar meydana gelmiştir. Özellikle Hz. Osman’ın öldürülmesi ve ardından Cemel ve Sıffîn savaşlarıyla devam eden süreç, Müslümanların kendi içinde gruplara ayrılmasının ve çeşitli fırkalara bölünmesinin temelini teşkil etmiştir. Bu bağlamda ortaya çıkan ilk fırkalardan biri İbâdiyye olmuştur. Abdullah b. İbâd’a nispetle İbâdiyye diye anılan bu fırka, varlığını günümüze kadar da devam ettirmiştir. Bununla birlikte İbâdiyye üzerinde yeterli çalışmaların yapıldığını ve her açıdan objektif bir şekilde ele alındığını söylemek mümkün değildir. Muhalifleri tarafından parça-bütün ilişkisi kurularak Hâricîlerin alt kollarından biri şeklinde tasnif edilen İbâdiyye, genellikle bu şekildeki bir tanımlamayı kabul etmemiş ve Hâricîlik tabirinin zihinlerde uyandırdığı olumsuz anlamdan uzak durmaya çalışmıştır. Kendilerini de esasen Sıffîn Savaşı’ndaki Hakem Olayı ile birlikte Hz. Ali’nin ordusundan ayrılan ve Muhakkime denilen grubun devamı olarak görmüştür. Bu noktada mezhebin daha iyi anlaşılması ve değerlendirilmesi noktasında İbâdiyye’nin kendi kaynaklarından hareketle görüşlerinin ortaya konulması oldukça önemlidir. Dolayısıyla bu çalışmada, 6./12. asırda Kuzey Afrika’da yaşamış İbâdî âlim Ebû Amr Osman b. Halîfe el-Mârağnî es-Sûfî’nin Risâletü’l-fırak adlı eseri konu edilmiştir. Eserde ilk olarak İbâdiyye’nin kendi içindeki ayrışmalara yer verilmiş ve bu bağlamda altı alt fırkadan bahsedilmiştir. Söz konusu fırkalar, klasik İslâm Mezhepleri Tarihi kaynaklarında İbâdiyye’nin alt kolları olarak zikredilen fırkalardan tamamen farklıdır. İbâdiyye’den sonra da Hâricî fırkalara geçilmiştir. Bu fırkalardan genel anlamda bahsedilip ayrıntıya girilmemiş ve burada mutedil bir Hâricîlik algısı oluşturulmaya çalışılmıştır. En sonunda da Mârika, Mürcie, Kaderiyye ve Sebbâbiyye/Şîa şeklinde İslâm tarihinde ortaya çıkan mezheplere yer verilmiştir. Genellikle Ehl-i sünnet tarafından Hâricîler için kullanılan Mârika ismi, burada ters bir mantık yürütülerek Ehl-i sünnet hakkında kullanılmıştır. Muhakkime’den İbâdiyye’nin Vehbiyye kolu ise hak fırka olarak kabul edilmiştir. Böyle bir kabul eserin amacını, üslubunu ve metodunu doğrudan etkilemiştir. Bu çalışmada Osman es-Sûfî’nin hayatı, ilmî kişiliği ve yaşadığı dönem hakkında bilgi verilmiş, ardından Risâletü’l-fırak’ta uyguladığı fırka tasnif metodu ve bu tasnifin nitelikleri üzerinde durulmuştur. Çalışmanın amacı, Osman es-Sûfî bağlamında İbâdiyye’nin diğer İslâm mezheplerine dair yaklaşımını ve onlar arasında kendilerini nerede konumlandırdığını ortaya koymaktır. Ayrıca 6./12. asır İslâm düşünce dünyasının İbâdiyye tarafından nasıl algılandığı, hangi mezheplerin tekfir edilip uzak durulduğu ve tekfire konu edilen meselelerin neler olduğu gibi hususlar da çalışma kapsamına girmektedir.

Hâricîlik, İslam tarihinde ilk ayrılık hareketini gerçekleştiren itikâdî mezheptir. Bu sebeple İslam Mezhepler Tarihi müellifleri tarafından zamanla ortaya çıkan Hâricî fırkalar ve görüşleri büyük bir titizlikle kayıt altına alınmıştır. Bununla birlikte erken döneme ait ana Hâricî fırkalardan olup varlığını günümüze kadar sürdürebilmiş olan İbâzîliğin yazılı metinlerinin bir kısmı bugün ulaşılabilir vaziyettedir. Çalışmamızda yer verdiğimiz Abdullah b. İbâz’ın (ö. 86/705 [?]) dönemin Emevî halifesi Abdülmelik b. Mervân’a (ö. 86/705) gönderdiği risâle İbâzîliğin temel itikâdî görüşlerini anlama noktasında erken dönemde kaleme alınmış oldukça önemli bir yazılı kaynaktır. Bu risâle incelendiğinde İbâzîler’in itikâdî görüşlerinin dayanakları büyük oranda ortaya çıkmaktadır. Ayrıca her ne kadar mezhebî taassup ile kaleme alınmış olsa da ilk dört halife dönemi olayları ve erken dönem Emevî tarihine kaynaklık edebilecek bilgiler barındırmaktadır. Bizler de çalışmamızda günümüze kadar ulaşabilmiş bu risâlenin çevrisini ve değerlendirmesini yaparak İslam Mezhepler Tarihi alanındaki araştırmacılarının istifadesine sunmaya karar verdik. Söz konusu bu risâle hem İbâzî geleneğe ait eserler hem de Ehl-i sünnet ve Şiî geleneğe ait diğer klasik İslam Mezhepler tarihi eserleriyle karşılaştırmaya, üzerinde tahlil ve tenkit yapmaya elverişlidir.

Şiʿa’ya bağlı bir mezhep olarak gelişen İsmailiyye, Caʿfer es-Ṣādıḳ’ın (ö.148/765) vefatından sonra yürütülen gizli davet faaliyetleri ile Müslüman coğrafyada yayılmış, özellikle Yemen’de ve Mağrib’de etkili olmuştur. İsmailî başdāʿīsi Ebū ʿAbdullāh eş-Şīʿī’nin (ö. 298/911) çağrısı üzerine Mağrib’e ulaşan dönemin İsmailî imamı ʿUbeydullāh el-Mehdī (297-322/909-934), hilafetini ilan ederek Fatımi Devleti’ni kurmuştur (296/909). Akdeniz kıyılarından Ṣaḥrā Çölü’ne kadar uzanan, coğrafi açıdan çeşitli bir yapıya sahip Mağrib’de, nüfusun çoğunluğunu Berberiler ve Araplar oluşturuyordu. Dinî yapı ise ağırlıklı olarak Maliki Sünniler, İbadî Hariciler ve Şiî İsmailîlerden meydana geliyordu. Dinî, etnik ve coğrafi unsurların bir araya gelişi, İsmailî-Fatımi yönetimine yönelik siyasi ve askerî gerilimlerin oluşmasına elverişli bir zemin hazırlamıştır. Harici-İbadîliğin Nukkārī kolundan olan Ebū Yezīd Maḫled b. Keydād’ın başlattığı uzun soluklu isyan (332-336/943-947), Fatımi Devleti’nin kuruluş döneminde Mağrib’in dinî, etnik ve siyasî etkenlerini bütüncül biçimde yansıtan bir olaydır. Bu çalışmada, Ebū Yezīd İsyanı’nın arka planı, gelişim süreci ve sonuçları, ana kaynaklara dayanılarak kapsamlı biçimde ele alınmıştır. Bölgenin siyasi, dinî ve demogrofik yapısına ilişkin önemli bilgilere ulaşılan bu çalışmada, Mağrib halkının Fatımi iktidarına yönelik teāmülü, dönemin dinî ve toplumsal dinamikleri bağlamında değerlendirilmiştir.

يتناول هذا البحث الدور العُماني في دعم حركة الكشوفات الجغرافية البريطانية في شرق أفريقيا خلال النصف الثاني من القرن التاسع عشر الميلادي، من خلال تحليل طبيعة العلاقة بين سلاطين زنجبار وروّاد الحملات الكشفية الأوروبية، ولاسيما البريطانية منها. ويسعى إلى إبراز الكيفية التي أسهمت بها التسهيلات السياسية والإدارية واللوجستية التي قدمها سلاطين زنجبار، بدءًا من عهد السيد سعيد بن سلطان، مرورًا بالسيد ماجد بن سعيد، وانتهاءً بالسلطان برغش بن سعيد، في تمكين المستكشفين من اختراق المناطق الداخلية لشرق أفريقيا. ويعتمد البحث على المنهج التاريخي التحليلي، مستندًا إلى الوثائق العُمانية والبريطانية، والمراسلات الرسمية، إلى جانب المصادر العربية والأجنبية المعاصرة للأحداث. ويكشف عن أن الدعم العُماني للحملات الكشفية لم يكن بدافع المشاركة في الأهداف الاستعمارية أو التنصيرية، بل جاء في إطار سياسة الانفتاح والتسامح التي انتهجها سلاطين زنجبار، وسعيهم إلى تعزيز مكانة زنجبار التجارية والسياسية في الإقليم. كما يوضح البحث التداخل الوثيق بين النشاط الكشفي والنشاط التنصيري، إذ شكلت الحملات الجغرافية غطاءً لانتشار الإرساليات المسيحية، التي استفادت من الحماية والتسهيلات الممنوحة للمستكشفين. ويخلص إلى أن هذه التسهيلات، وإن قُدِّمت بحسن نية، أسهمت دون قصد في تمهيد الطريق أمام التغلغل الأوروبي في شرق أفريقيا، وكان لها آثار بعيدة المدى على التوازن الديني والثقافي في المنطقة، رغم استمرار قوة الحضور الإسلامي ومقاومته للنشاط التنصيري.

« Autre foi » (3/11). Pourquoi se choisit-on une religion ? Onze témoins racontent leur cheminement spirituel. Attiré très jeune par l’islam, Grégory Gonty, assistant social belge de 35 ans, est ...

Le ministre de l’Energie et des Energies renouvelables, Mourad Adjal, cité par l’APS, a lancé, hier à Guerrara (wilaya de Ghardaïa), la réalisation d’une centrale solaire de 82 ...

Lancement d’un programme de formation au profit des personnes handicapées à Ghardaïa il y a 1 jour Un programme de formation destiné aux personnes handicapées est lancé à Ghardaïa, pour ...

Vallée des Zénètes: Timimoun résume toutes les richesses du Sahara il y a 1 heure Pour découvrir les charmes de la vallée des Zénètes, Timimoun résume toutes les richesses du Sahara ...

La filière apicole connaît un essor considérable dans les différentes oasis et palmeraies de la wilaya de Ghardaïa, grâce à une flore mellifère abondante et diversifiée dans les nouveaux périmètres agricoles ...

La caravane d’Algérie Pour l’enfant et le livre , organisée par l’Association de l’enfance heureuse de la wilaya de Ghardaïa en coordination avec la direction de l’éducation ...

47000 touristes étrangers ont visité le Sahara algérien durant la saison 2024-2025, révèle, jeudi, la ministre du Tourisme et de l'Artisanat, Houria Meddahi Sahara algérien : 47000 touristes étrangers durant ...