Your search

تسعى هذه الدراسة إلى تحليل أبعاد الهيمنة التي تأسست عليها المعرفة الاستعمارية البريطانية، ورصد أدوات الاحتجاج والمقاومة ضد تلك المعرفة، باستخدام منظور تحليلي يستمد روحه من مفهوم ميشيل فوكو حول سلطة المعرفة، ويسترشد برؤية إدوارد سعيد للاستشراق. وقد خلصت الدراسة إلى أن المصالح السياسية البريطانية أدت إلى تزايد الاهتمام المعرفي بالمجتمع العُماني، وذلك عن طريق إجراء مسوحات وبيانات اجتماعية شاملة، اعتمدت على أسس إثنية بهدف إشاعة التناقض وترسيخ التباين بين مكونات المجتمع العُماني. كما أن هذه المعرفة المنتَجة سعت إلى فهم البنى السكانية، ومراقبة حركة المجتمع. وكان الإحصاء السكاني من أهم الأدوات التي استخدمتها السلطات البريطانية لتقسيم عُمان إلى فضاءين سياسيَين.

Le sultanat, qui a la confiance aussi bien des Etats-Unis et de l’Arabie saoudite que de l’Iran, mène une active diplomatie de médiation dans la région.

Depuis la révolution de l’imprimé, introduit par les Omanais dans l’île de Zanzibar au tournant du XXe siècle, jusqu’à celle d’internet et des réseaux sociaux un siècle plus tard, l’émergence de la figure de l’intellectuel (al-muthaqqaf) semble liée à celle de la sphère publique, comprise comme le lieu où se médiatise la réflexion de la société sur elle-même. Ce travail de thèse, adossé à une enquête ethnographique de dix-huit mois, entend donc réfléchir la place et le rôle des intellectuels omanais contemporains au sein de la sphère publique, et ceci à l’aune du souci politique manifesté par l’État dynastique des Āl Sa‘īd pour « l’opinion publique » (al-ra’y al-‘ām) de sa population. Cette thèse propose ainsi une ethnologie de la vie intellectuelle au Sultanat d’Oman qui s’attache dans un premier temps à restituer la genèse et la structuration de cette sphère publique depuis la fin du XIXe siècle jusqu’à nos jours. L’étude des carrières et des sociabilités intellectuelles au sein d’un espace thématisé dans les termes conceptuels d’un « jeu intellectuel » permet, dans un deuxième temps, de réfléchir les conditions spatiales et matérielles de possibilité de la vie intellectuelle ainsi que ses limites, contrainte d’un côté par la répression politique de l’État et, de l’autre, par le contrôle social adossé aux logiques réputationnelles de l’honneur et de la honte, encore prééminentes dans une société tribale. Car qu’ils soient « traditionalistes » (taqlīdiyyīn), « rationalistes » (‘aqlāniyyīn) ou « libéraux » (lībrāliyyīn), qu’ils écrivent des romans, des poèmes ou des essais, les intellectuels omanais n’ignorent pas les limites qui restreignent l’acceptabilité de leurs discours et de leurs paroles dans la sphère publique. Ils savent que l’État omanais les surveille, les écoute, les lit, et que s’il rend en partie possible leurs carrières par la redistribution de la rente pétrolière sous la forme d’emplois publics, il les oriente aussi en retour, selon la logique de la gouvernementalité sultanienne de la main d’or et de la main de fer, qui réserve à chacun, selon sa loyauté, les plaisirs ou les peines, les rétributions ou les condamnations qui font respectivement « l’intellectuel d’État » (muthaqqaf sulṭawī) et « l’intellectuel critique » (muthaqqaf naqdī). La troisième partie de cette thèse permet cependant de voir comment certains intellectuels parviennent à inventer des espaces de liberté située et à visibiliser des orientations intellectuelles, religieuses ou politiques dans la sphère publique. Ce faisant, ils s’efforcent de penser l’historicité et la conflictualité politique de leur société en contradiction avec la vision d’une nation sans divisions, consensuelle et harmonieuse, qui est celle de l’idéologie de la naḥda (« la renaissance ») promue par l’historiographie officielle.

L’histoire d’Oman à l’époque médiévale est caractérisée par un rapport ambivalent au centre de l’Empire irakien. Les sources produites par les historiens de Bagdad témoignent de ce processus de construction de la marginalité : considéré comme la terre d’élection de l’hétérodoxie, Oman devient une zone frontalière. La géographie politique du territoire fut d’ailleurs sans cesse recomposée par les invasions et la plasticité de l’imamat ibāḍite.

Arap yarımadasının güneydoğusunda yer alan Uman’ın İslamiyet ile tanışması Hz. Peygamber döneminde başlamıştır. Bölge, ilk asırlardan itibaren İbâzîliğin en önemli merkezlerinden biri olmuştur. Mezkûr mezhep zamanla farklı bölgelere yayılmış ve günümüze kadar gelmiştir. Söz konusu bölgede asırlarca varlığını korumayı başaran İbâzîlik, günümüzde Uman’ın resmî olarak desteklediği bir hüviyete sahiptir. İbâzîler tarih boyunca azınlıkta kalmış ama İbâzî toplumunun ihtiyaçlarını giderecek entelektüel bir literatür oluşturmayı başarmıştır. Bu literatürde tefsir çalışmalarının diğer alanlara kıyasla daha zayıf bir halka oluşturduğu söylenebilir. İbâzîler’e göre Uman’da tespit edilmiş, İbâzî bir müellifin yazdığı ilk tam tefsir, Saîd b. Ahmed el-Kindî’ye (ö. 1207/1792) aittir. Kindî’nin söz konusu tefsiri kısa ve özlü bir tefsir olup kendi dönemindeki İbâzî tefsir yaklaşımını tespit etme açısından önem arzetmektedir. Müfessir bu tefsirinde İbâzî din anlayışını esas almakla beraber diğer mezheplerin kaynaklarını da kullanmış ve mezhepler arası polemiklerden uzak durmaya çalışmıştır. Eserin önemli özelliklerinden biri, İbâzî olmayan kaynaklardan yapılan iktibasların mezhep esaslarına uygun hale getirilerek aktarılmasıdır. Bu araştırmada Kindî’nin tefsiri esas alınarak, dönemindeki İbâzî tefsir anlayışı, gerektiğinde farklı mezheplere ait çalışmalarla mukayese edilerek incelenmiştir.

ملخص:تطرق المقال إلى البصمة التفسيرية عند أعلام الحاضرة الإباضية، محاولا بيان إسهاماتهم وجهودهم في الدرس التفسيري الجزائري وطريقة التعامل مع الآي الكريم، جاء التمثيل بتراث عَلمين اثنين من أكابر أعلام المذهب، وهما: الإمام المصعبي أبو يعقوب، والإمام إبراهيم بن بيحمان، معتمدا على مجموعة من أعمالهم التفسيرية التي لازالت مخطوطة حسب بحثي، وقد أبانت الدراسة عن جهود كبيرة وطريقة فريدة في محاولة استنطاق القرآن الكريم وتفسيره وتأويله بالأدوات والأساليب المتفق عليها عند غالب الفرق الإسلامية، مع إظهار لملمحين بارزين، تمثل الأول في الذب عن أساسيات ومرتكزات المذهب، والثاني في الاستخدام والاستعانة بتأصيلات وتفريعات باقي المذاهب والاتجاهات الفقهية وحتى العقدية المخالفة. كل ذلك في سبيل حسن التوظيف للمناهج والأدوات حتى يخرج الكلام في تفسير مراد الله تعالى صائبا سديدا، قدر الاستطاعة المنوطة.كلمات دالة: المصعبي، بن بيحمان، البصمة، التفسيرية، الإباضية.   Abstract: The article touched on the explanatory footprint when informing the Ibadi metropolis, trying to explain their contributions and their efforts in the Algerian explanatory lesson and how to deal with the noble verse, the representation came with the heritage of two of the most prominent flags of the sect, namely: Imam al-Masabi Abu Ya'qub and Imam Ibrahim ibn bin Bayhman, relying on a collection of their interpretative works that are still manuscript the study showed great efforts and a unique way of trying to interrogate, interpret and interpret the Holy Quran with the tools and methods agreed upon by most Islamic groups, With a manifestation of outstanding hints, the first was to deflect from the fundamentals and foundations of the doctrine, The second is the use and use of the origins and branches of other doctrines and doctrinal and even doctrinal trends. All of this is in order to make good use of the methods and tools so that the explanation of God's purpose will come out as correct as possible. Key words: Al-Masabi, Ben Behman, efforts, interpretive, Ibadi

İslâm Tarihinde ilk ayrılık hareketi olarak kabul edilen Hâricîler, ortaya çıktıkları ilk zamanlar bütünlüklerini korumuşlardır. Ancak zamanla kendi içlerinde oluşan farklı düşünceler, mezhepleşme sürecine girdikleri dönemde bir taraftan da fırkalara ayrılmalarını neden oldu. Hariciler, yaşanılan bu iftirak sonucu birbirinde farklı düşüncelere sahip fırkalar olarak varlıklarını sürdürmüşlerdir. Aslında Abdullah b. Zübeyr’e yardım ettikleri tarihten önce de kendi içlerinde farklı düşüncelerin varlığını savunan kişiler bulunmaktaydı. Bu durum beraberinde bir bölünme getirmedi. Belki de kendilerine yönelik olan devlet baskısı ve gittikçe artan şiddet hali, Muhakkime mensubu insanların derin görüş ayrılıklarına savrulmalarına neden oldu. Bir tarafta itidalli davranmayı ve sahip oldukları görüşlerin daha çok insan tarafından kabul edilmesi için davet metoduna önem verenlerin varlığı ile öte tarafta karşılaştıkları devlet şiddetinden dolayı hurûcu zorunlu görenlerin varlığı, Hâricî hareketin fırkalara ayrılması sürecini hızlandırdı. Emevîler döneminde süreklilik arz eden Hâricî isyanları, toplumda infial hali oluşturdu. Ayrıca iman-kebire konuları bağlamında sahip oldukları düşünceler de toplumda kendilerine karşı kızgınlığın artmasına ve nefret duyulmasına sebebiyet verdi. Emevî yönetimine karşı yapılan hurûc girişimlerinin genel olarak başarısızlıkla sonuçlanması ve özellikle öncü kadrolarının yapılan savaşlarda öldürülmesi, sertlik yanlısı olarak kabul edilen Hâricî fırkaların güç kaybetmesini hızlandırdı. Bununla birlikte toplumda Hâricîlere karşı oluşan tepkisel tutumlar kendilerine yeni insanların katılımını engelledi. Zaman içerisinde müntesiplerinin azalması, Hâricîlerin tarih sahnesinden silinme sürecini hızlandırdı. Buna karşılık İbâdiyye, düşünce ve görüşlerinde itidalli davranmasıyla temeyyüz etmiştir. İbâdîler, toplumda kutuplaşmaya neden olacak tutumlardan uzak durmanın gayretiyle öğrenci yetiştirmek ve görüşlerinin toplumun her kesimine ulaşmasının uğraşı içerisinde oldular. Uzak beldelerde davet çalışmalarının başarılı olması ve kurdukları devlet(ler) sayesinde İbâdî düşünce, varlığını devam ettirme imkânına ulaşmıştır. Buna ilaveten ilmî çalışmalar, yetişen âlim şahsiyetler ile mezhebin görüşlerinin anlatıldığı teliflerin ortaya konması da İbâdiyye’nin günümüze ulaşmasında etkili olan faktörler arasındadır. Ezârika, Necedât ve diğer Hâricî fırkaların ömürlerinin kısa olmasına ve günümüze ulaşamamalarına mukabil İbâdiyye, Hâricî düşüncenin itidalleşmesinin somut örneği olarak dile getirilmiştir. Makalemizde Hâricî düşüncede ılımlılaşma çabaları ve İbâdiyye’nin günümüze kadar varlığını devam ettirmesi konusunu ele aldık. Bu konuyu incelerken İbâdiyye’yi Hâricî fırkalardan varsayarak hareket ettik. Hâricî düşüncenin tarih sahnesine çıkışı üzerinde kısaca durduktan sonra Hâricî fırkaların belli başlı görüşlerindeki itidal arayışlarını ortaya koymaya gayret gösterdik. Şiddet ve sertlik yanlısı olarak kabul edilen Ezârika ve diğer Hâricî fırkalar ile mutedil görüşlere sahip İbâdiyye’yi kabul ettikleri belli başlı görüşleri çerçevesinde mukayese ettik. Amacımız, İbâdiyye’nin günümüze kadar varlığını devam ettirmesinde belirleyici olan temel hususları fikirlerin karşılaştırılması noktasında değerlendirmeye tabi tutmaktır. Böylelikle Hâricî düşüncede itidal arayışını ve İbâdîyye’nin günümüze kadar varlığını devam ettirmesinde belirleyici olan etmenlerin tespitini yapmış olduk.

İbâdiyye, köken itibariyle ilk İslâm mezheplerinden olup günümüze kadar varlığını koruyabilen az sayıdaki İslam mezheplerinden biridir. İbâdiyye mezhebi günümüzde Umman Sultanlığı, Kuzey Afrika ve Tanzanya gibi farklı bölgelerde yaşam alanı bulmaktadır. Ancak İbâdîler ile ilgili yapılan araştırmalar diğer mevcut ve mensubu kalmamış fırkalara nazaran daha az sayıdadır. İbâdiyye, hicri birinci yüzyıla kadar dayanan ve büyük fitne olayları diye bilinen hadiseden sonra ortaya çıkan bir gruptur. Bu grup ilk dönemde Hâricîlerin yanında yer alırken zamanla siyasi ve düşünce yapısı itibariyle onlardan ayrılmıştır. Hâricîler erken dönemden itibaren tarih sahnesinden silinmelerine rağmen İbâdîler bugüne kadar varlıklarını sürdürmeyi başarmışlardır. Fakat birçok araştırmacı, İbâdîlerin hâlâ Hâricîlerin bir kolu olarak varlıklarını sürdürdüklerini düşünmektedir. Bu makalede Kuzey Afrika İbâdîlerinin kelâmi düşünceleri ele alınmıştır. İbâdîler genel olarak Hâricîlerden siyasi ve ideolojik olarak ayrılmışlardır. Özel olarak Kuzey Afrika İbâdîleri, Hâricîlerden ve aynı zamanda genel İbâdîlerden farklılıklarıyla ayırt edilmektedir. Bu farklılıkların özlerini anlayabilmek için arkasında duran ve yol gösteren düşünceyi tespit etmek gerekir. , Ibadiyya is one of the earliest Islamic sects and one of the few to have survived to the present day. The Ibadiyya sect is still active in many places, including Tanzania, the Sultanate of Oman, and North Africa. Despite all of this information, fewer studies on Ibadis exist than on other extant and non-member sects. An Islamic group known as the Ibadiyya first appeared following the so-called “great acts of sedition” (büyük fitne) in the first century AH. This group initially supported the Kharijites, but over time, it gradually shifted away from them in terms of politics and mindset. Even though the Kharijites were exterminated from the historical scene at an early age, the Ibadis have survived until the present. However, according to many researchers, the Ibadis still exist as a branch of the Kharijites. In this study, the theological thoughts of North African Ibadis are discussed. Since the Ibadis and Kharijites generally held different ideological and political perspectives. And the North African Ibadis in particular are distinguished from the Kharijites as well as from the general Ibadis by their differences. And it is essential to understand the underlying and guiding thinking behind these differences in order to understand their essence.

Çalışmada, İbâzî müfessirlerin Kur'an ilimlerine yaklaşımlarının incelenmesi ve bu konulardaki görüşlerinin ortaya konulması hedeflenmiştir. Ulaşılan veriler Sünnî alimlerin görüşleriyle kıyaslanmıştır. Ayrıca İbâziyye'nin Hâricî bir fırka olup olmadığı da gözetilen hedeflerdendir. Çalışmada sekiz İbâzî müfessire ait on tefsir üzerinden Kur'an ilimleri tespit edilmiştir. Konu, Kur'an'ı tarih, lafız ve mana açısından inceleyen ilimler yönüyle ele alınmıştır. Tezin birinci bölümünde mezhebin ortaya çıktığı siyasî, dinî ve sosyal duruma, kısaca tarihine, Hâricîlerle ilişkisine, itikadî, siyasî ve halku'l-Kur'an görüşlerine yer verilmiştir. Bu bölümde İbâzî ve Sünnî kaynaklarla mezhep tanıtılmıştır. İkinci bölümde İbâzî müfessirler ve tefsir çalışmaları araştırılmış, İbâzî tarihi boyunca telif edilen tefsir eserleri ve müellifleri tanıtılmıştır. Üçüncü bölüm İbâzî müfessirlerin Kur'an ilimlerini ele alışlarına ve yorumlamalarına tahsis edilmiştir. Onların Kur'an ilimlerine bakışı ve bu ilimlerle ulaştıkları sonuçlar ortaya konulmuştur. Araştırma sonunda, ilk teşekkül döneminde Hâriciyye ve İbâziyye'nin seleflerinin aynı grup olduğu, İbâziyye'nin itikadî ve siyasî yönden Hâriciyye ile örtüşen ve örtüşmeyen görüşlerinin bulunduğu tespit edilmiştir. Yalnızca bu fikirler esas alınarak "İbâziyye, Hâriciyye'nin bir koludur" sonucuna varmak doğru bir değerlendirme olmaz. Hâricîlerin en belirgin vasıfları, kendileri gibi düşünmeyen dindaşlarına bakıştaki sert tutumlarıdır. Ötekine hayat hakkı tanımayan Hâricî anlayış, İbâzî tasavvurunda kabul görmemiştir. Mezhebî taassupla hareket etmeyen İbâzî müfessirler, oldukça geniş ve farklı mezheplere ait tefsir literatüründen beslenmiş; Kur'an'ın mesajlarını kapsamlı ve sahih olarak algılama, yorumlama ve onlardan hüküm çıkarmada Kur'an ilimlerini referans almışlardır. İbâzî müfessirlerin Kur'an ilimlerine yaklaşımı, genellikle Sünnî gelenekle benzer bir perspektif arz etmektedir.

C’est un livre singulier que vient de publier au soir de sa carrière le géographe Wolfgang Zimmermann, associé à Gabriele Goldfuß, son épouse, universitaire spécialiste du bouddhisme, aux éditions allemandes Georg Olms, qui édite notamment la série d’ouvrages Studies on Ibadism and Oman. Le titre Magisches Musandam : Omans ferner Norden (Musandam magique : l’extrême Nord d’Oman) pourrait être celui d’un coffee-table book selon la terminologie anglo-saxonne : s’il présente près de 200 photogra...

This research presents a part of the history of the Middle Maghreb, showing the civilizing role of the Bani Rustum state, which was established in the Nafusa Mountains, and took the city of Tahert as its capital. With the great efforts dedicated by the rulers of the Rustumid state to flourishing the capital city of Tahert, it had later become a center for various sciences, as well as a strong intellectual and cultural hub. يَعرضُ هذا البحثُ جزءًا من تاريخ المغرب الأوسط مُبيِّنًا الدَّورَ الحضاريّ لدولة بني رستم، الّتي قامت في جبل نفوسة، واتَّخذتْ من مدينة تاهرت عاصمةً لها، التي أصبحت - فيما بعد- مركّزاً لشتّى العلوم، بوصفِه قاعدةً فكريّةً ثقافيَّةً مَتينةً، كان قد سجَّلَ أئمَّة الدَّولة الرَّستميَّة خلالها المَثلَ الأعلى، والقُدوةَ الحسنة لأتباعهم، وعكستْ هذه النَّهضةُ الحضاريَّةُ على الحياةِ الاجتماعيَّة داخلَ المُجتمع المغربيّ تطوُّرًا في الحياة العلميَّةِ الاجتماعيَّةِ والاقتصاديَّة، فتحوّلتْ مناطقُ نفوذِ الدَّولة الرستمية، والمناطق المجاورة لها، إلى حواضر وعامره بالسَّكان، ومزدهرة اقتصاديّا، فهاجر إليها التَّجار، والعلماء والطّلبة من جميعِ أنحاء العالم الإسلاميّ.

In contrast to Sunnī and Shīʿī communities, Ibāḍīs in Oman refrain from any pompous celebration of the Prophetic birthday. Instead, they see the call to follow the example of the Prophet and to adhere to his Sunna as the only legitimate way of expressing love and respect for Muḥammad. For centuries, Ibādīs have used the occasion of the Prophet’s birthday to gather in mosques or at home for the reading of mawlid texts about Muḥammad’s biography. Interestingly, several prominent Ibāḍī scholars became deeply influenced by Sufi thinking during a period of Ibāḍī renaissance and reform in the late nineteenth century. One of them, the well-known Zanzibari qāḍī and Oman’s most important poet Abū Muslim al-Bahlānī (d. 1920) produced al-Nashʾa al-muḥammadiyya, a mawlid text that is saturated with Sufi ideas and emerged as the textual Ibāḍī standard for the celebration of the Prophet’s birthday. This chapter offers a historical and ethnographic study of Bahlānī’s merger of Ibāḍism and Sufism as part of a wider mawlid renaissance in the Gulf region and along the East African coast. It traces al-Nashʾa al-muḥammadiyya’s role in the nation building process and its religious adaptation in twentieth century Oman, thereby highlighting a shift in Ibāḍī scholarly attitudes toward the Prophet.

يتناول هذا البحث خطاب المدونة الإباضية في المغرب الإسلامي بشأن جابر بن زيد؛ الشخصية الجدلية في التاريخ الإسلامي، حيث يتبناه كل من التراث السني كتابعي ثقة روى الحديث عن مجموعة من الصحابة، وتتبناه المدونة الإباضية على أنه مؤسس المذهب والجماعة، ولا يسعى هذا البحث إلى إثبات أو نفي إباضية أو سنية جابر بن زيد إنما يسعى إلى معرفة البنية الخطابية التي اعتمدها كل فريق، خاصة تلك الموجودة في المدونة الإباضية ويسعى من خلال تتبع مجموعة من النصوص في المدونة الإباضية لإبراز الخطاب الذي اعتمدته هذه المدونة بشأن جابر بن زيد في مختلف العصور، وعن كيفية تطوره، وأنساق دلالاته الاصطلاحية، والسياق الاجتماعي والسياسي والثقافي الذي أثر وتأثر به الخطاب الإباضي، وسيحاول الباحث في الأخير تفكيك بنية الخطاب الظاهرة والمضمرة التي تكَوَّن منها الخطاب الإباضي، مثل: الكرامة، والجماعة، والآخر، والسلطة، والمخيال، والحنينية.

يتضمن الكتاب العربي المخطوط تملكات و تقاييد تداوله بين القراء و هي معطيات كوديكولوجية تقدم للباحثين بالكتاب العربي المخطوط معلومات قيمة من خلال الدرس الكوديكولوجي، الذي يضمن التحليل الدقيق بطريقة علمية للوصول إلى نتائج علمية مفيدة، تمت الدراسة على نماذج التملك بمخطوطات خزانة البكري، حيث عرّفنا الكوديكولوجيا و مجالها و قدّمنا لمحــــــة عن الخزانة، ثم قمنا بعرض عن صيغ التملك، و أشكاله و مميزاته، ختاما إستعرضنا النتائج وأهم الفوائد الكوديكولوجية لتقاييد التملك. The Arabic manuscript book includes possessions and ownership restrictions that were exchanged between readers, and these are thecodicological data that provide valuable information to researchers of the Arabic manuscript book through codicological study, which ensuresaccurate analysis in a scientific way to reach useful scientific results. The study was conducted on models of possession in the manuscripts of Al-Bikri Library. We introduced codicology and its field, and presented an overview of the library, then we presented the forms of possession, their types, and features. Finally, we reviewed the results and the most important codicological benefits of ownership restrictions.