Your search

The Rustamid Imamate (777–909 ce) is still considered the symbol of a vanished Golden Age and the model for an anti‐absolutist and collegial form of government by today's Ibadis. It was also one of the first autonomous Islamic states in North Africa and its capital, Tâhart (northwestern Algeria), achieved prosperity during the 9th century thanks to its pioneering role in trans‐Saharan trade.

This study addresses an important topic in Maghreb Islamic history, namely jurisprudence, which considers an important article to know the social, economic and even cultural aspects. The fatwas studied are for Afaleh bin Abdul Wahab, the third Rastamian imam who ruled in the Hijri third century. Jabal Nafosa was politically affiliated with the Rastamian State ", his reign had been very prosperous in various fields. That's why this opinion came to answer various questions according to the doctrine of parenthood, Through this study, we tried to analyse and analyse these houses, and to give a picture of the Rastamese society, This is what we have highlighted in every element that we have addressed, starting with the identification of Afzal bin Abdulwahab's character, and ending with a conclusion that represents a conclusion to these advisory opinions. Keywords: Fatwas, Aflah, Rastamiya, Central Maghreb.

چکیدههدف این پژوهش واکاوی سیر تحولات تاریخی پیدایش خوارج اباضیه از ظهور این فرقه تا سقوط دولت رستمیان در مغرب است. در ابتدا بنا بر ضرورت ضمن اشاره‌ای کوتاه به تاریخ پیدایش خوارج و فرقه‌های مختلف آن بویژه اباضیان، به علل و چگونگی ورود خوارج اباضیه به شمال آفریقا و تشکیل دولت بنی‌رستم(رستمیان) در مغرب و تحولات دوران حکومت آنان پرداخته شده است. اهمیت بررسی تاریخ این فرقه در آن است که اباضیان با گرایش به اعتدال‌گرایی و پرهیز از خشونت که از ویژگی‌های اصلی خوارج بود، توانستند تا زمان حاضر هم‌چنان به حیات خود در جامعه اسلامی ادامه دهند. روش انجام این تحقیق، توصیفی - تحلیلی بوده و به منظور گردآوری داده‌ها برای پاسخ‌گویی به سوالات پژوهش، اسناد و مدارک مرتبط با موضوع مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. نتایج حاصل از این پژوهش نشان می‌دهد که عقاید فرقة اباضیه بنا به دلایل سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی در مغرب اسلامی مورد پذیرش بربران قرار گرفته و به مرور زمان گسترش یافت، تا جایی که اباضیان با انتخاب «عبدالرحمن بن رستم» به عنوان امام، و تأسیس سلسله رستمیان به مرکزیت شهر تاهرت، عصر طلایی اباضیان مغرب را رقم زدند. حکومت رستمیان مغرب در تجربه بسیار موفقی در این مذهب به شمار می‌رود که ضمن ارائه خدمات کم نظیر اقتصادی، عمرانی، فکری، سیاسی، اجتماعی و علمی، در مجموع حکومتی مقبول و نمونه خوبی از تمدن و میراث شهری از خود بر جای گذاشتند.

تُعتبر الدولة الرستمية (160-296هـ/ 777-909م)، التي أسسها عبد الرحمن بن رستم، نموذجًا استثنائيًا للعدالة في التاريخ الإسلامي بعد عصر الخلفاء الراشدين وعهد الخليفة الأموي عمر بن عبد العزيز، حيث دمجت بين الفِكر والسياسة في أول تجربة إباضية مستقرة بالمغرب الإسلامي. تأسست شرعية الدولة الرستمية في فترة عبد الرحمن بن رستم (160-171هـ / 777-787م) على الفكر الإباضي، الذي أرسى مبادئ الشورى والعدل كأساس للحكم. جاءت بيعته نتيجة لمكانته العلمية وتقواه، وفق آليات الاختيار الجماعي. وساهم الخطاب الإباضي في توحيد القبائل البربرية لمقاومة الظلم ورفض الهيمنة العباسية، مما عزز الاستقلال السياسي والثقافي للدولة. اتسم عهده بالتسامح مع المخالفين مذهبيًا، مما ساهم في الاستقرار والازدهار الفكري والاقتصادي. اعتمدت الدراسة الراهنة المنهج التاريخي، والوصفي التحليلي، ونظرية صنع القرار، بهدف عرض الخلفية التاريخية والفِكرية لتأسيس الدولة الرستمية. وتحليل نشأة الدولة الرستمية وتأثير المبادئ الإباضية في تشكيل مشروعيتها السياسية. وتوصلت إلى أن اختيار ابن رستم للإمامة كان بسبب عدله وعدم امتلاكه سند قبلي، مما عزز مراقبة تصرفاته. الاستشهاد المرجعي بالمقال:أسامة محمد أبو نحل، "دور الفكر الإباضي في تشكيل المشروعية السياسية للدولة الرستمية في عهد عبد الرحمن بن رستم (160-171ه / 777-787م)".- دورية كان التاريخية.- السنة الثامنة عشرة- العدد الثاني والسبعون؛ أكتوبر 2025. ص 31 – 44.

1ایرانیان بعد از فروپاشی ساسانیان، مدت­ها موفق به ایجاد نظم سیاسی نشدند. نخستین دولتی که آنها تأسیس کردند، در خارج از مرزهای ایران بود. این دولت گرایشی به ایرانی گری نداشت، اما تأکید منابع بر نژاد بنیان گذار آن، نشانگر اثرات پیشینۀ تاریخی او بر ساختار دولت تازه تأسیس است. مسئلۀ اصلی مقاله آن است که چگونه عبدالرحمن بن رستم بسیار فراتر از مرزهای سیاسی- جغرافیایی ایران، با استفاده از آموزه­های اسلامی توانست یک دولت موروثی تشکیل دهد؟ این پژوهش نشان می­دهد که عبدالرحمن با استفاده از اندیشه­های خوارج و به ویژه اباضی و تأکید آنها بر اصل فضیلت و تضاد عرب- بربر فضای سیاسی- اجتماعی، زمینه­های لازم را برای تشکیل یک دولت جدید در شمال آفریقا فراهم کرد. شاید او در آغاز به اصول اباضیه پایبند بود، اما پس از انتخاب فرزندش عبدالوهاب به عنوان جانشین خود، راه دیگری را پیمود؛ هرچند به طور قطع نمی­توان این کار او را متأثر از پیشینه خانوادگی اش دانست.

AbstractThe formation of the Fatimid state in the Maghreb in 297 AH was the beginning of the Fatimid attempt to dominate the entire territory of the Maghreb as an all-encompassing state. This made the Fatimids' treatment of other believer groups in the Maghreb inevitable. other believers included Sunnis, Zaidi Shiites, and khariji religion who played important roles in the political, economic, and social spheres. Fatimid relations with these groups have been quite different based on religious and political circumstances. Based on a descriptive-analytical approach, the present study seeks to investigate the relationship between the Fatimids and khariji religion other believers of the Bani Rostam and Bani Madrar religions and the influence of religious, political and economic factors on these relations. Findings show that all three religious, political and economic components have played an important role in shaping these relationships. Although the religious and intellectual component has played a more prominent role and the intellectual and religious conflicts in the field of Imamate and Caliphate have been the infrastructure of Fatimid relations with this group of other believers; On the other hand, the effort to develop the land and form a powerful government, as well as access to the commercial interests of the region, has been one of the political and economic factors influencing the Fatimids' relations with khariji religious people.

This paper describes several episodes relative to the Rustamid dynasty (9th Century C.E.) where diplomacy, inter-group negotiation and mobility in Africa and towards the central Islamic lands was conducted with the help of Amazigh collaborators. By comparing these with later diplomatic exchanges (13th-14th Centuries C.E.) examples having in common the connection West-East, the ḥajj and/or the question of intra-Islamic leadership, this research examines such journeys’ broader implications for stablishing a Maghrebi distinctiveness in the practice of diplomacy in its broad sense, as both a chance for individuals’ mobility and a political tool within medieval North African dynastic governance. This research argues that some elements of the exchanges’ motivations and results between Maghrebi and Eastern dynasties are consistent during the medieval period, but the early ones are marked by the absence of an intra-Islamic system of mutual leadership recognition, while this isn’t the case in the later ones. It also highlights the composition of the diplomatic corps and the significant role of the Amazigh social network in facilitating diplomatic exchanges and other kinds of negotiation, as well as general mobility as a service rendered to the dynastic interests, though the North African space. These exchanges reveal the dynastic usage of flexible social networks of “diplomats”, mediators and enablers of mobility extracted from non-urban populations for several purposes, such as maintaining communication with other dynasties while asserting legitimacy in an intra-Islamic milieu, negotiating power within internal groups and even as interpreters of African languages. The findings underscore the distinctiveness of Maghrebi diplomacy, marked by both its integration of local tribal systems and participation in a broader intra-Islamic system, crucial for sustaining dynastic mobility and diplomatic activity in a West-East axis and within its African context.